معنی
در زبان فارسی امروز، سخی به فردی اصطلاحاً دستودلباز گفته میشود که با سخاوت و بزرگواری از مال یا توان خود به دیگران میبخشد و در این کار بخل نمیورزد.
یعنی چه
واژه سخی در توصیف انسانی به کار میرود که دارای فضیلت اخلاقی سخاوت است؛ یعنی مال خود را به طیب خاطر و بدون منت، در راه خیر یا کمک به نیازمندان انفاق میکند.
مترادف
این کلمات همگی بر مفهوم اعطا کردن، کرامت نفس و دوری از بخل دلالت دارند.
متضاد
این واژگان در تضاد کامل با سخاوت هستند و به ویژگی ناپسند خودداری از بخشش و چسبیدن به مال دنیا اشاره میکنند.
هم خانواده
این کلمات از یک ریشه لغوی مشتق شدهاند و همگی با مفهوم کرم و بخشش مرتبط هستند. اسخیاء جمع تکسیر واژه سخی است.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده است. در لغت به معنای جود، بخشش و همچنین باز کردن و افروختن آتش (برای پختن غذا و مهماننوازی) بوده که نشاندهنده پیوند عمیق فرهنگ سخاوت با تکریم مهمان است.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، معمولاً عبارتهای «بخشنده» یا «دستودلباز» به عنوان راهنما میآیند که پاسخ ۳ حرفی آن «سخی» یا «راد» است.
به انگلیسی
برای بیان صفت سخی در زبان انگلیسی عمدتاً از واژه Generous استفاده میشود که دقیقترین برگردان برای توصیف فرد بخشنده است.
جمعبندی و توضیح کامل سخی
واژه سخی یکی از کلیدیترین مفاهیم اخلاقی و عرفانی در فرهنگ و ادبیات فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد. این واژه به فردی اطلاق میشود که با روحیهای بلند و دستانی گشاده، دارایی خود را بدون توقع جبران یا منّتگذاری به دیگران میبخشد. در سنتهای ادبی و تاریخی ما، حاتم طایی به عنوان نماد بارز یک انسان سخی شناخته میشود که مهماننوازی و کرامت او زبانزد عام و خاص بوده است.
اگرچه خود کلمه «سخی» یا «سخاوت» به صورت عین در متن قرآن مجید به کار نرفته است، اما مفاهیم مترادف آن مانند انفاق، احسان، جود و عطا به کرات مورد ستایش قرار گرفتهاند. سخی بودن در باورهای اسلامی و فرهنگی مایه برکت مال و ارتقای مرتبه انسانی قلمداد میشود.
در جغرافیا و فرهنگ عامه برخی مناطق نظیر افغانستان، این واژه بار معنوی ویژهای نیز دارد؛ به طوری که عنوان «شاه سخی» یا «زیارتگاه سخی» به عنوان نمادی از انتساب به کرم و سخاوت بیکران حضرت علی (ع) در میان مردم گرامی داشته میشود.