یعنی چه
فسفین نام یک ترکیب شیمیایی گاز شکل، بسیار سمی، بیرنگ و به شدت قابل اشتعال است. این گاز که با نام فسفید هیدروژن نیز شناخته میشود، بویی شبیه به سیر یا ماهی گندیده دارد و به عنوان آفتکش در انبارها (عامل اصلی مسمومیت شدید قرص برنج) یا در صنایع الکترونیک و نیمههادیها کاربرد دارد.
تلفظ
این واژه به صورت فُسـْـفین (Fosfīn) تلفظ میشود؛ فاء اول دارای ضمه و سین ساکن است.
در جدول
در حل جدول، پاسخ به سوالاتی نظیر «گاز قرص برنج»، «هیدرید فسفر» یا «فسفید هیدروژن» کلمه ۵ حرفی «فسفین» است.
به انگلیسی
نام علمی و بینالمللی این گاز در زبان انگلیسی Phosphine است.
به عربی
در زبان عربی نیز از معادلسازی صوتی همین واژه استفاده شده و به صورت «فوسفين» نوشته میشود.
به فارسی
از آنجا که این واژه یک اصطلاح علمی و فرنگی وارداتی است، معادل دقیق تککلمهای در فارسی باستان ندارد؛ اما ترکیبات توصیفی «فسفید هیدروژن» یا «هیدرید فسفر» به عنوان برگردانهای علمی فارسی آن به کار میروند.
نماد چیست
نماد یا فرمول شیمیایی این گاز $$PH_3$$ است که نشاندهنده پیوند یک اتم فسفر با سه اتم هیدروژن است. در لوزی ایمنی مواد شیمیایی نیز با نمادهای گازهای به شدت سمی و خطر آتشسوزی بالا مشخص میشود.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه Phosphine ریشه در زبان یونانی دارد؛ بخش اول آن از Phosphoros به معنای «حامل نور» یا همان عنصر فسفر گرفته شده و پسوند شیمیایی -ine برای نامگذاری ترکیبات هیدروژندار غیراشباع یا مشتقات خاص به آن افزوده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل فسفین
فسفین یک ترکیب معدنی کلیدی و فوقالعاده خطرناک در دنیای شیمی است که عمدتاً به دلیل سمی بودن شدید و کاربرد آن در ساخت قرص برنج (آلومینیوم فسفید) شناخته میشود. این گاز بیرنگ در حالت خالص کاملاً بیبو است، اما به دلیل وجود ناخالصیها، معمولاً بویی زننده شبیه به سیر یا ماهی مرده از خود ساطع میکند که یک زنگ خطر جدی برای انسان به شمار میرود.
علاوه بر کاربردهای مرگبار خانگی و کشاورزی به عنوان آفتکش و تدخینکننده غلات در انبارها، این گاز در صنایع مدرن نیمههادی و الکترونیک برای فرآیندهایی نظیر آلایش (دوپینگ) سیلیکون کاربرد حیاتی دارد. به دلیل ماهیت مشتعل شونده و سمی، نگهداری و کار با آن نیازمند پروتکلهای ایمنی بسیار سختگیرانه است.