یعنی چه
ذوقبلتین در لغت به معنی «دارای دو قبله» است. در اصطلاح تاریخ اسلام، این نام اشاره به مسجدی در مدینه (مسجد بنیسالم/بنیسلمه) دارد که در آن حکم تغییر قبله مسلمانان از بیتالمقدس به سوی کعبه بر پیامبر اسلام (ص) نازل شد. همچنین این واژه به عنوان صفت یا لقب برای آن دسته از صحابه که به سوی هر دو قبله نماز گزاردهاند (به ویژه حضرت علی علیهالسلام) به کار میرود.
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه به صورت «ذو القِبلَتَین» است که از سه بخش «ذو» (صاحب)، «قِبلَة» (جهت نماز) و «ین» (نشانه تثنیه در زبان عربی برای عدد دو) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به سوالاتی با عنوان «دارنده دو قبله»، «مسجدی در مدینه که قبله در آن تغییر کرد» یا «از القاب حضرت علی (ع)»، کلمه ۸ حرفی «ذوقبلتین» (یا شکل کاملتر آن ذوالقبلتین با ۱۰ حرف) است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم یا مسجد خاص، از نسخهبرداری آوایی نام عربی آن یعنی Dhu al-Qiblatayn استفاده میشود. عبارات توصیفی مانند The possessor of the two Qiblahs نیز برای بیان معنای لغوی آن به کار میرود.
به عربی
این واژه ریشه کاملاً عربی دارد و از حروف اصلی (ق ب ل) مشتق شده است. در زبان عربی به صورت «ذو القبلتین» نوشته و خوانده میشود.
به فارسی
معادلهای مستقیم فارسی این کلمه ترکیبی، عباراتی مانند «دوقبلهای» یا «صاحب دو قبله» هستند که نشاندهنده ویژگی کسی یا مکانی است که با دو قبله متمایز ارتباط دارد.
نماد چیست
این کلمه در فرهنگ و تاریخ اسلامی نماد استقلال عبادی مسلمانان و تحول بزرگ در مناسک مذهبی است. ماجرای تغییر قبله که در آیه ۱۴۴ سوره بقره به آن اشاره شده، مرزبندی عقیدتی جدیدی را میان مسلمانان و سایر ادیان (بهویژه یهودیان مدینه در آن زمان) ایجاد کرد و استقلال هویت امت اسلامی را تثبیت نمود.
جمعبندی و توضیح کامل ذوقبلتین
واژه «ذوقبلتین» (یا ذوالقبلتین) یک اصطلاح مذهبی و تاریخی مشتق شده از زبان عربی است که در لغت به معنای «دارنده یا صاحب دو قبله» است. این کلمه به طور خاص یادآور واقعه مهم تغییر قبله مسلمانان در صدر اسلام است؛ زمانی که پیامبر اکرم (ص) در مسجدی در مدینه در حال اقامه نماز بودند و وحی الهی مبنی بر تغییر جهت قبله از بیتالمقدس به سوی کعبه نازل شد.
این کلمه علاوه بر اینکه نام آن مسجد تاریخی (مسجد ذوقبلتین) در مدینه است، در متون کهن و لغتنامههای معتبری چون دهخدا به عنوان صفت یا لقب برای اصحابی که به هر دو سو نماز خواندهاند نیز به کار رفته و به طور ویژه یکی از القاب حضرت علی (ع) شمرده میشود. این واژه در فرهنگ اسلامی نمادی از استقلال هویت عبادی مسلمانان است.
از نظر ساختار کلماتی، ذوقبلتین یک واژه ۸ حرفی است که در بازیها و جدولهای کلمات متقاطع کاربرد زیادی دارد و ریشه اصلی آن به حروف (ق ب ل) بازمیگردد. با اینکه خود این واژه عینا در قرآن نیامده، اما داستان شکلگیری آن در سوره بقره به روشنی توصیف شده است.