یعنی چه
واژه «پیلبالا» (یا فیلبالا) از صفتهای مرکب و کهن در ادبیات فارسی است. این واژه در معنای حقیقی به ویژگی کسی یا چیزی اشاره دارد که قد و قامتی به اندازه فیل دارد و بسیار بلند، تنومند و عظیمجثه است. در معنای مجازی و کنایی، به توده، خرمن یا گنجی بزرگ و برهمانباشته گفته میشود که به دلیل کثرت و عظمت، به جثه فیل تشبیه شده است؛ مانند «گنج پیلبالا» که به معنای ثروت بسیار زیاد و بیکران است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «پِیلْ بالا» (pil-bālā) تلفظ میشود که از ترکیب دو واژه «پیل» (به کسر پ و سکون یاء) و «بالا» (به معنی قد و قامت) ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه «پیل بالا» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «همقد فیل»، «تنومند و عظیمجثه» یا «کنایه از گنج فراوان» به کار میرود و دقیقاً دارای ۷ حرف است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم پیلبالا در زبان انگلیسی، بسته به متن میتوان از صفتهایی که به بزرگی و عظمت جثه یا ارتفاع اشاره دارند استفاده کرد.
به ترکی
در زبان ترکی عباراتی که به جثه فیل یا هیبت و عظمت ساختار اشاره دارند، معادل این واژه به شمار میروند.
به فارسی
مترادفهای این واژه در زبان فارسی شامل کلماتی چون پیلتن، پیلافکن، بلندبالا، سترگ، غولپیکر و در معنای کنایی واژههایی مثل انباشته، بیشمار و فراوان هستند. ریشه این کلمه فارسی اصیل است که از ترکیب «پیل» (ریشه پهلوی) و «بالا» (ریشه اوستایی به معنی قد) ایجاد شده است.
جمعبندی و توضیح کامل پیل بالا
واژه «پیل بالا» یک صفت مرکب، اصیل و کهن در ادبیات فارسی است که از ترکیب دو واژه «پیل» (فیل) و «بالا» (قد و قامت) ساخته شده است. این واژه در متون کلاسیک به دو صورتِ معنای حقیقی و مجازی به کار میرود؛ در وجه حقیقی به معنای فرد یا موجودی بلندقامت، تنومند و عظیمجثه است و در وجه کنایی و مجازی، برای توصیف ثروت، مال یا تودهای فراوان و برهمانباشته استفاده میشود که از نظر ارتفاع و حجم شکوهی مانند فیل دارد.
نمود بارز کاربرد این واژه را میتوان در اشعار حکیم نظامی گنجوی دید، آنجا که میفرماید: «بفرمود تا خازن زودخیز / کند پیل بالا بر او گنج ریز». در این بیت، اصطلاح پیلبالا دقیقاً به گنجی عظیم و تودهشده اشاره دارد که ارتفاع آن به اندازه قامت یک فیل بالا آمده است. این کلمه نمادی از قدرت مادی، شوکت، تنومندی و عظمت در فرهنگ و ادب ایران زمین است.