یعنی چه
این واژه در متون کهن لغوی دارای دو معنای متمایز است؛ نخست نوعی درخت خرما (نخل) که غوره آن سرخ و خرمای رسیدهاش سیاه میشود، و دوم به عنوان استعاره و کنایه از حادثه سهمگین، داهیه و مصیبت بزرگ به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب اصطلاحی در زبان مبدا به صورت «أُمّ فَأر» تلفظ میشود و در زبان فارسی با تخفیف همزه به صورت «اُمّ فار» خوانده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق پنج حرفی در جدول کلمات متقاطع برای این مفهوم، خود واژه «ام فار» یا معادلهای آن نظیر داهیه است.
به انگلیسی
با توجه به معنای ثانویه و کنایهای این واژه که به مفهوم مصیبت و داهیه اشاره دارد، واژگان معادل در زبان انگلیسی فاجعه و بلای بزرگ را افاده میکنند.
به عربی
این واژه اصالتاً یک ترکیب کنایهای عربی است. در زبان عربی عبارت «وقعوا فی أمّ فار» مصداق گرفتار شدن در یک مصیبت و بلای بسیار بزرگ است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این اصطلاح بر اساس کاربرد متنی آن، کلماتی چون بلای ناگهانی، سختدستی، مصیبت و حادثه سهمگین هستند.
نماد چیست
واژه ام فار در فرهنگ عامه، ادبیات منظوم یا اسطورهشناسی فارسی مظهر یا نماد مفهوم خاصی به شمار نمیرود و صرفاً یک اصطلاح لغوی، کنایی و کتابی در متون کهن است.
جمعبندی و توضیح کامل ام فار
واژه «ام فار» یک ترکیب اصطلاحی و کنایهای عربی است که به کتابهای لغت و متون کهن فارسی راه یافته است. این کلمه بر اساس مستندات لغتنامههای معتبری چون دهخدا دارای دو معنای کاملاً متفاوت و مستقل است؛ در یک سو به نوعی درخت نخل یا خرما اشاره دارد که میوه کال آن سرخ و میوه رسیدهاش سیاه رنگ است، و در سوی دیگر استعارهای از گرفتاری، داهیه و بلای بزرگ است.
در ریشهشناسی این واژه، ترکیب از دو جزء «ام» به معنای مادر یا منشأ و «فار» به معنای موش تشکیل شده است، اما در کاربرد اصطلاحی معنای تحتاللفظی آن متروک شده و معنای ثانویه (مصیبت یا نوع نخل) اراده میشود. این واژه در قرآن کریم به کار نرفته و امروزه بیشتر کاربرد جدولتوضیحی و لغوی دارد.