یعنی چه
به فردی اطلاق میشود که کارهای اجرایی، اداری یا خدمات مذهبی فرعی را در محیط کلیسا انجام میدهد. این شخص مسئولیت نگهداری، نظافت، امور دفتری یا کمک به مقامات بالاتر مذهبی (مانند کشیش و اسقف) را بر عهده دارد و در سلسلهمراتب کلیسایی، رتبهای پایینتر از کشیش دارد.
تلفظ
این عبارت از دو واژه ترکیب شده است: «خِدمَتگُزار» که بخش اول آن عربی و بخش دوم از مصدر گزاردن فارسی است، و «کِلیسا» که ریشه در واژه یونانی اکلیسیا دارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در صورت درخواست عبارت ۱۳ حرفی، پاسخ خود «خدمتگزار کلیسا» است. برای تعداد حروف کمتر، واژههایی مانند «شماس» (خادم رتبهدار مذهبی) یا «سکستن» (خادم امور فیزیکی) به کار میروند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به نوع وظیفه تفکیک میشود؛ Deacon به خادمانی با رتبه مذهبی و رسمی در آیینهای عبادی اشاره دارد، در حالی که Sexton بیشتر به مسئول امور فیزیکی، ساختمان و محوطه کلیسا اطلاق میشود.
به عربی
در ادبیات مسیحیان عربزبان، واژه «شماس» دقیقترین اصطلاح برای خادمان رسمی کلیسا است که در امور نیایشی به کشیش کمک میکنند. عبارت عمومیتر آن نیز «خادم الکنیسه» است.
در قرآن
عین عبارت «خدمتگزار کلیسا» یا واژه «کنائس» در قرآن کریم ذکر نشده است. با این حال، در آیه ۴۰ سوره حج به مکانهای عبادی مسیحیان با واژههای «صوامع» (صومعهها) و «بیع» (کلیسای مسیحیان) اشاره شده و در آیه ۸۲ سوره مائده نیز از خادمان، زاهدان و عالمان مسیحی با عنوان «قسیسین و رهبان» تجلیل شده است.
نماد چیست
در سنت و آیینهای مسیحیت، خدمتگزار کلیسا یا شماس با نماد «حوله و طشت آب» شناخته میشود که یادآور اقدام عیسی مسیح در شستن پای شاگردانش به عنوان الگوی عالی تواضع و خدمتگزاری است. همچنین «شال شماسی» (Stole) که به صورت مورب روی دوش آویخته میشود، از دیگر نمادهای رسمی این مرتبه است.
جمعبندی و توضیح کامل خدمتگزار کلیسا
عبارت «خدمتگزار کلیسا» به افرادی اطلاق میشود که امور جاری، اداری، نظافتی یا مذهبی سطح پایین را در یک کلیسا اداره میکنند. این مفهوم بسته به میزان وظایف به دو بخش خادمان فیزیکی (مانند سکستن) و خادمان دارای رتبه مذهبی (مانند شماس یا دیکن) تقسیم میشود که به کشیشها در برگزاری مراسمها یاری میرسانند.
ریشه واژه کلیسا به اصطلاح یونانی اکلیسیا بازمیگردد که به معنای مجمع و گردهمایی است. اگرچه خود این ترکیب در قرآن کریم وجود ندارد، اما کتاب آسمانی مسلمانان در سورههای حج و مائده به مکانهای عبادی و خادمان پارسای مسیحی با تعابیری محترمانه اشاره کرده است.
در فرهنگ مسیحی، اصلیترین نماد برای این جایگاه، طشت آب و حوله است که ریشه در رفتار متواضعانه حضرت عیسی (ع) در قبال شاگردانش دارد و نشاندهنده روحیه خدمترسانی بیمنت به مؤمنان است.