یعنی چه
پتلوس (یا پتیلوس/پیتهلوس) در گویشهای مازندرانی و گیلکی به موجودی خزنده گفته میشود که در ظاهر شبیه مار است، اما در واقع نوعی مارمولک بزرگ و بدون دست و پا به نام «لوسمار» یا «مارمولک شیشهای» است. این موجود برخلاف ظاهرش کاملاً بیآزار، بدون سم و مفید برای طبیعت است و برخلاف مارها پلک دارد. به دلیل کلاسیک و بومی بودن این واژه، کاربرد آن صرفاً در نامگذاری طبیعی و محلی است.
تلفظ
این واژه در مناطق مختلف شمال ایران به صورتهای پِتِلوس، پِتیلوس یا پیتهلوس تلفظ و خوانده میشود که همگی به یک موجود اشاره دارند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «لوسمار» یا «مارمولک شیشهای بومی شمال»، واژه ۵ حرفی «پتلوس» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این جانور Glass lizard (مارمولک شیشهای) میگویند. همچنین واژه Sheltopusik که از ریشههای اسلاوی گرفته شده، در اصطلاح علمی برای آن به کار میرود.
به فارسی
معادلهای این واژه بومی در زبان فارسی معیار شامل «لوسمار»، «شیشهمار» و «سوسمار طلایی» است. در برخی دیگر از گویشهای محلی به آن کَندِفیل، کرلوف یا کلوف نیز میگویند.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و باورهای اساطیری مردم شمال ایران، پتلوس نماد «بیآزاری در عین داشتن ظاهر ترسناک» است. همچنین به دلیل تواناییاش در قطع کردن دم خود هنگام خطر برای فریب صیاد و ترمیم مجدد آن، نمادی از بقا، هوشیاری و بازسازی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل پتلوس
واژه «پتلوس» (یا پتیلوس) یک لغت اصیل در گویشهای بومی حاشیه دریای کاسپین یعنی مازندرانی (طبری) و گیلکی است. این کلمه برای نامگذاری نوعی خزنده خاص به نام «لوسمار» یا «مارمولک شیشهای» به کار میرود که به دلیل نداشتن دست و پا، در نگاه اول توسط عامه مردم با مار اشتباه گرفته میشود؛ در حالی که موجودی کاملاً بیآزار، مفید برای کشاورزی و دارای پلک است.
در فرهنگ و باورهای محلی شمال ایران، این جانور جایگاه ویژهای دارد و به دلیل رفتار دفاعی خاصش یعنی قطع کردن دم هنگام احساس خطر، داستانها و افسانههای متعددی پیرامون آن شکل گرفته است. در زبان فارسی معیار معادلهای دقیقی مانند شیشهمار و سوسمار طلایی برای آن وجود دارد و در زبان انگلیسی نیز با نام علمی و عمومی مارمولک شیشهای شناخته میشود.