یعنی چه
الفثالات (یا همان فتالاتها) گروهی از استرهای فتالیک اسید هستند که در صنایع شیمیایی عمدتاً برای بالا بردن انعطافپذیری، دوام و شفافیت موادی مانند پلاستیک (بهویژه PVC) استفاده میشوند. این ماده در لوسیونها، لاک ناخن و اسباببازیها نیز کاربرد دارد اما به دلیل خطرات زیستمحیطی و اختلال در غدد درونریز، استفاده از آن با محدودیتهای شدیدی روبرو شده است.
تلفظ
این واژه در متون علمی با الگوبرداری از رسمالخط عربی به صورت «اَلْفُثَالَات» یا در بیان رایج فارسی به صورت «فِتالَات» (Phthalates) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی است که معادل علمی و کامل فتالاتها را با ۸ حرف یا در قالب مواد نرمکننده پلاستیک مد نظر دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این واژه از ریشه Naphthalene مشتق شده و به صورت جمع برای اشاره به این گروه از استرها به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی نیز دقیقاً از همین رسمالخط و ساختار برای نامگذاری این دسته از ترکیبات شیمیایی استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی امروزی، پیشوند «ال» حذف شده و این اصطلاح به صورت ساده و روان «فتالات» یا «فتالاتها» ترجمه و استفاده میشود.
نماد چیست
این ترکیب یک عنصر پایه نیست که نماد تکحرفی در جدول تناوبی داشته باشد، بلکه دارای فرمول عمومی ساختاری است. در صنایع بازیافت، پلاستیکهای حاوی آن اغلب با کد شماره ۳ (پیویسی) مشخص میشوند.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه الفثالات عمدتاً یک اصطلاح بیگانه و علمی وارداتی است. ریشه اصلی آن به لغت انگلیسی Phthalate برمیگردد که خود از واژه یونانی Naphtha (به معنی نفت یا قیر) گرفته شده است. این کلمه به دلیل ورود از مجرای ترجمههای علمی قدیمی یا متون عربی، با الف و لام نگاشته شده است و معنای اصیل و سنتی در ادبیات فارسی ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل الفثالات
الفثالات یا فتالاتها دسته مهمی از ترکیبات شیمیایی هستند که نقش کلیدی در دنیای مدرن پلاستیک و پلیمر ایفا میکنند. این مواد با قرار گرفتن بین زنجیرههای پلیمری، باعث نرمی، انعطافپذیری و دوام بیشتر پلاستیکهای سختی مانند PVC میشوند و به همین دلیل در صنایع مختلف از ساخت اسباببازی و لولهها گرفته تا محصولات آرایشی و بهداشتی کاربرد وسیعی دارند.
با این حال، در سالهای اخیر این مواد به شدت مورد انتقاد قرار گرفتهاند؛ چرا که به راحتی از بافت پلاستیک جدا شده و وارد محیط زیست یا بدن انسان میشوند. تحقیقات نشان داده است که فتالاتها میتوانند به عنوان مختلکننده غدد درونریز عمل کنند، به همین دلیل امروزه تمایل جهانی به سمت جایگزینی آنها با مواد سازگارتر با سلامت انسان پیش میرود.