یعنی چه
این عبارت یک ترکیب وصفی دستوری است که از دو واژهٔ مستقل «بَس» (به معنی بسیار) و «پَند» (به معنی نصیحت) تشکیل شده است. این ترکیب به معنای فراوانی عبرتها و اندرزهاست و در ادبیات برای اشاره به درسهای بزرگی که از روزگار و تاریخ میتوان گرفت به کار میرود؛ مانند پندهایی که در ویرانههای کاخهای باستانی نهفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت فتحه روی حرف باء در کلمه اول و فتحه روی حرف پاء و سکون نون و دال در کلمه دوم است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این عبارت به عنوان پاسخ برای راهنمای «پندهای فراوان» یا «اندرزهای بسیار» کاربرد دارد و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم پندها و اندرزهای فراوان از این عبارات استفاده میشود.
به فارسی
مترادفها و معادلهای روان فارسی آن شامل واژگانی چون پراندرز، کثیرالاعتبار، عبرتهای زیاد و نصیحتهای فراوان است. همخانوادههای بخش اول آن (بسیار، بسی، بسا) و بخش دوم آن (پندآموز، پندنامه، پندپذیر) هستند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، بهویژه در شعر خاقانی شروانی، این عبارت یادآور و نماد ویرانههای مداین، موقتی بودن قدرت پادشاهان، گذر زمان و عبرتآموزی از سرنوشت پیشینیان است.
جمعبندی و توضیح کامل بس پند
عبارت «بس پند» یک واژهٔ واحد یا اصطلاح لغوی خاص در زبان فارسی نیست، بلکه یک ترکیب وصفیِ گذرا و دستوری است که از دو کلمهٔ مستقل «بَس» (به معنی بسیار و فراوان) و «پَند» (به معنی اندرز و نصیحت) ساخته شده است. این دو واژه هر دو ریشه در زبان پهلوی (پارسی میانه) دارند؛ «بس» از واژه $was$ و «پند» از واژه $pand$ (به معنی راه و روش و اخلاق) گرفته شده است.
مشهورترین کاربرد این ترکیب در بیت ۲۷ قصیدهٔ معروف ایوان مدائن خاقانی شروانی است که میگوید: «بس پند که بود آنگه بر تاج سرش پیدا / صد پند نو است اکنون در مغز سرش پنهان». خاقانی در این بیت به زیباترین شکل ممکن مفهوم عبرتهای فراوانی را که در بقایای کاخ پادشاهان ساسانی وجود دارد، به تصویر کشیده است.
در ساختار جدول، این ترکیب به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی شناخته میشود. از نظر معنایی نیز تداعیکننده مفاهیمی چون پراندرز بودن، کثیرالاعتبار بودن و ناپایداری شکوه دنیوی است و در زبانهای دیگر مانند عربی با تعابیری چون «مَواعِظ کَثیرَة» شناخته میشود.