یعنی چه
تغار گلی به طشت یا ظرف بزرگ، پهن و مخروطیشکلی گفته میشود که از سفال یا گل پخته ساخته شده است. این ظرف در گذشته کاربردهای فراوانی در زندگی روزمره و آشپزی سنتی داشته که از مهمترین آنها میتوان به ساییدن کشک، درست کردن خمیر (خمیرگیری)، نگهداری ماست، ترشی، مایعات و غلاتی مانند گندم و جو اشاره کرد.
تلفظ
این ترکیب واژگانی در زبان فارسی به صورت «تَغارِ گِلی» تلفظ میشود. واژه اول با فتح تاء و غین (تَغار) و واژه دوم با کسر گاف (گِلی) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و طراحان سوال، پاسخ این گزاره با توجه به تعداد حروف، خود واژه «تغار گلی» با ۷ حرف است. همچنین واژههای مرتبط دیگری مانند «تغار»، «لاوک» (نوع چوبی آن) و «طشت گلین» نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این نوع ظرف سنتی سفالی از اصطلاحاتی که نشاندهنده جنس گلی و فرم طشتمانند آن است استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر استفاده از کلمات معرب شده از همین ریشه (مانند تیغار و طیغار)، از واژههای اصیل عربی نظیر مخضب و اجانه نیز برای این مفهوم استفاده میکنند.
به فارسی
معادلها و واژههای هممعنی فارسی این ظرف شامل «طشت گلین»، «تاغار» و «تغاره» (نوع کوچک آن) است. همچنین واژه «لاوک» به عنوان هممعنی چوبی آن در زبان فارسی کاربرد دارد. ریشه اصلی کلمه تغار غیرفارسی بوده و یک واژه ترکی-مغولی است که از دوران گذشته (احتمالاً ایلخانی) وارد زبان فارسی شده و در زمان مغول به عنوان واحد اندازهگیری جیره غذایی لشکریان نیز کاربرد داشته است. ظروفی مانند کوزه، صراحی و سبو که دهانهای باریک دارند، متضاد ساختاری آن محسوب میشوند.
نماد چیست
تغار گلی نماد اسطورهای یا عرفانی خاصی ندارد؛ اما در فرهنگ عامه و ادبیات عامیانه، به عنوان نماد مادیگرایی، طمع یا سودجویی افراد مفتخور از مصیبت دیگران به کار میرود. این مفهوم به خوبی در ضربالمثل معروف «تغاری بشکند ماستی بریزد، جهان گردد به کام کاسهلیسان» مشهود است.
جمعبندی و توضیح کامل تغار گلی
تغار گلی یکی از ظروف سنتی و بسیار کاربردی در زندگی ایرانیان پاکنهاد در گذشته بوده است. این ظرف سفالی بزرگ با دهانه گشاد و عمق کم، عمدتاً برای کارهای سنگین آشپزخانه مانند خمیرگیری، تهیه ماست و به ویژه ساییدن کشک استفاده میشده است. بررسیهای زبانشناختی نشان میدهد که واژه تغار ریشهای ترکی-مغولی دارد و از دورههای تاریخی گذشته مانند عصر ایلخانی وارد ادبیات فارسی شده است.
این ظرف علاوه بر کاربرد مادی و روزمره خود، جایگاه ویژهای نیز در فرهنگ عامه و ضربالمثلهای فارسی پیدا کرده است. ظاهر زمخت و کارایی آن در نگهداری مواد غذایی باارزش مثل ماست، سبب شده تا در ادبیات کنایهای به عنوان نمادی از مال دنیا و منفعتطلبی اشخاص فرصتطلب (کاسهلیسان) شناخته شود. امروزه با مدرن شدن ابزار آشپزی، تغار گلی بیشتر جنبه نوستالژیک و دکوری پیدا کرده است.