یعنی چه
بنفسج در لغت به معنی گل بنفشه است؛ گلی کوچک، زیبا و معطر با گلبرگهایی به رنگهای نیلی، ارغوانی یا کبود. این کلمه همچنین در زبان عربی به عنوان اسم رنگ برای اشاره به رنگ بنفش نیز به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت بَنَفْسَج (banafsaj) تلفظ میشود که فتحه روی حرف ب، سکون روی ن، فتحه روی ف، سکون روی س و جیم ساکن در پایان دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژهٔ بنفسج به عنوان معرب بنفشه یا نام گلی کبودرنگ با ۵ حرف شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به کاربرد، برای اشاره به گل بنفشه و رنگ طبیعی آن از واژه Violet و برای رنگ بنفش به صورت کلی از واژه Purple استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از کلمه بنفسج برای نامگذاری خودِ گل بنفشه استفاده میشود و اگر مقصود رنگ بنفش باشد، صفت نسبی آن یعنی البنفسجی به کار میرود.
به فارسی
معادل اصیل و ریشهٔ این واژه در زبان فارسی همان «بنفشه» (برای گل) و «بنفش» (برای رنگ) است که در زبان پهلوی یا پارسی میانه به صورت «ونفشک» تلفظ میشده است.
نماد چیست
گل بنفسج یا بنفشه به دلیل ساختار ظاهری و سر به زیر بودنش، در فرهنگهای مختلف و ادبیات پارسی نماد تواضع، فروتنی و نجابت است. همچنین در اشعار کلاسیک به خاطر خمیدگی ساقهاش، گاهی به عنوان نماد زلف مجعد یار یا نمادی از سوگواری و اندوه تصویر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بنفسج
واژهٔ بنفسج یک نمونهٔ اصیل از کلمات کلیدی فارسی است که سیر تحول جالبی را در زبانشناسی طی کرده است. این کلمه در اصل از واژه پهلوی «ونفشک» ریشه گرفته که در زبان فارسی به «بنفشه» تبدیل شد و پس از ورود به زبان عربی، صورت معرب «بنفسج» را به خود گرفت. بنفسج هم به عنوان نام گل معطر و ارغوانیرنگِ بنفشه و هم در زبان عربی به عنوان مایهٔ اصلی نامگذاری رنگ بنفش شناخته میشود.
این واژه علاوه بر کاربردهای لغوی و طبی در متون کهن، جایگاه ویژهای در ادبیات و نمادشناسی دارد. سر به زیر بودن این گل باعث شده تا در میان ادیبان به عنوان مظهر تواضع، وفاداری و پاکدامنی شناخته شود. لازم به ذکر است که برخلاف تصور برخی افراد، این کلمه در آیات قرآن کریم نیامده است و یک واژه با ریشه کاملاً پارسی به شمار میرود.