یعنی چه
واژهٔ اماء جمعِ «اَمَه» است و در لغت به معنای زنان مملوک، کنیزکان و بندگان مؤنث به کار میرود. این کلمه در متون کهن، فقهی و تاریخی در برابر واژگانی چون عبید و عباد (بندگان مرد) قرار میگیرد و به قشر خدمتکار یا زنان غیرآزاده در دوران گذشته اشاره دارد.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی و فارسی به صورت «اِماء» (به کسر اول و سکون میم و الف ممدوده) تلفظ میشود. ریشهٔ لغوی آن از «أ م و» یا «أ م هـ» گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «کنیزان»، «بندگان زن» یا «جمع امه»، واژهٔ چهار حرفی «اماء» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم اماء از اصطلاحاتی که به بردگی یا خدمتکاری زنان اشاره دارند، استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و جمع تکسیر کلمهٔ «أَمَة» است. در زبان عربی به عنوان مقابلِ «حرائر» (زنان آزاده) شناخته میشود.
به فارسی
در برگردانها و متون فارسی، واژههای «کنیزان»، «پرستاران» (در معنای قدیمی خدمتکار)، «جواری» و «بندگان مؤنث» به عنوان معادلهای دقیق اماء استفاده میشوند. متضاد آن در فارسی «زنان آزاده» یا «بانوان آزاد» است.
در قرآن
واژهٔ اماء در قرآن کریم به صورت جمع به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۳۲ سوره مبارکه نور: «وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَىٰ مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ...» که در این آیه خداوند دستور میدهد مردان و زنان بیهمسر و همچنین غلامان و کنیزان درستکار را به ازدواج یکدیگر درآورید.
جمعبندی و توضیح کامل اماء
واژهٔ «اماء» یک اسم جمع اصیل عربی است که به زبان فارسی راه یافته و در متون ادبی، فقهی و تاریخی کاربرد دارد. این کلمه مفردش «اَمَه» بوده و دقیقاً به معنای کنیزکان، بندگان زن و خدمتکاران مؤنث دوران گذشته است. در ساختار اجتماعی قدیم، این واژه در مقابل عبید (غلامان مرد) و حرائر (زنان آزاده) استعمال میشد.
این واژه در قرآن کریم نیز ذکر شده و در ادبیات اسلامی جایگاه حقوقی و فقهی مشخصی در مباحث مربوط به احوال شخصیه و آزادی بندگان داشته است. امروزه این کلمه بیشتر در متون کهن، اشعار ادبی و به عنوان یک واژهٔ راهنما در جدولهای کلمات متقاطع دیده میشود.
در مجموع، شناخت معنای اماء به درک بهتر متون تاریخی و آیات قرآنی کمک میکند و نمادی از قشر فرودست و ساختار طبقاتی جوامع پیش از لغو بردهداری در تاریخ به شمار میرود.