یعنی چه
این اصطلاح در علم کلام به مسئله امکان یا عدم امکان بروز فراموشی یا خطای غیرعمدی در کارهای روزمره یا جزئیات عبادات (مانند تعداد رکعتهای نماز) توسط پیامبر اسلام (ص) اشاره دارد؛ به گونهای که به اصل هدایت و دریافت وحی آسیبی نرساند. اکثر علمای شیعه به عصمت مطلق معتقد بوده و این امر را محال میدانند، در حالی که اهل سنت و گروهی از قدمای شیعه مانند شیخ صدوق آن را تحت عنوان «إسهاء» (به فراموشی انداختن پیامبر توسط خدا برای مصالحی خاص) پذیرفتهاند.
تلفظ
این عبارت به صورت [sahwun-nabiy] تلفظ میشود که از دو واژه عربی «سَهْو» (به معنی غفلت و فراموشی) و «النَّبِیّ» (به معنی پیامبر) تشکیل شده است.
به انگلیسی
در متون الهیات و کلام اسلامی به زبان انگلیسی، برای تبیین این مفهوم از این عبارات استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و در روایات و کتب کلامی به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی این اصطلاح کلامی شامل «فراموشی پیامبر»، «غفلت غیرعمدی رسول» یا «خطای عادی معصوم» در حوزه رفتارهای روزمره است.
در قرآن
خود ترکیب «سهو النبی» در متن قرآن نیامده است. با این حال، موافقان سهو به ظاهر آیاتی چون آیه ۶۸ سوره انعام («وَإِمَّا يُنسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ...») استناد میکنند، در حالی که مخالفان (اکثریت شیعه) با استناد به آیاتی مانند آیه ۶ سوره اعلی («سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنسَىٰ») هرگونه فراموشی را از پیامبر نفی کرده و آیات دیگر را خطابی به امت یا دارای تاویل میدانند.
نماد چیست
«سهو النبی» یک مفهوم کاملاً ذهنی، فلسفی و فقهی در تاریخ اسلام است؛ بنابراین هیچگونه نماد فیزیکی، تصویری یا نشانهشناختی مادی در فرهنگ و هنر اسلامی برای آن تعریف نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل سهو النبی
اصطلاح «سهو النبی» یکی از مباحث چالشبرانگیز و عمیق در علم کلام و فقه اسلامی است که به بررسی امکان یا عدم امکان بروز غفلت و فراموشی کوتاهمدت و غیرعمدی پیامبر (ص) در امور عادی زندگی یا جزئیات احکام عبادی میپردازد. این بحث مرزهای مفهوم عصمت را در میان مذاهب اسلامی ترسیم میکند.
اکثریت قاطع دانشمندان و متکلمان شیعه بر این باورند که پیامبران دارای عصمت مطلق هستند و از هرگونه خطای عمدی، سهو، نسیان و اشتباه در تمام امور (چه در تبلیغ دین و چه در زندگی شخصی) مصونیت دارند. در مقابل، اهل سنت و عده بسیار اندکی از علمای متقدم شیعه مانند شیخ صدوق، بروز سهو در امور عبادیِ شخصی را ممکن دانسته و آن را نه ضعف پیامبر، بلکه اراده خداوند (إسهاء) برای نشان دادن جنبه بشری پیامبر و تعلیم حکمِ سهو به امت تلقی میکنند.
در مجموع، این اصطلاح هشتحرفی نقشی کلیدی در تبیین جایگاه فرابشری معصومان و تفاوت دیدگاههای کلامی در صدر اسلام ایفا میکند و آیات مختلفی از قرآن کریم همواره مورد بحث و تفسیر دو دیدگاه موافق و مخالف قرار گرفته است.