یعنی چه
تب مطبقه در طب سنتی ایرانی-اسلامی به نوعی تب دائم، پیوسته و بسیار شدید اطلاق میشود که در طول شبانهروز فروکش نمیکند یا خنک نمیشود و تمام اندامهای بیمار را در بر میگیرد. حکما و پزشکان قدیم معتقد بودند که این بیماری معمولاً از غلیان، غلبه یا عفونت خلط «خون» (دم) ناشی میشود و کل بدن را تحت تأثیر قرار میدهد.
تلفظ
این عبارت به صورت [تَبِ مُطْ بِ قَ] تلفظ میشود. واژهٔ مطبقه مؤنث «مُطبِق» و از ریشه عربی «طبق» گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای طراحانی که «تب دائم در طب قدیم»، «تب دموی» یا «حمای مطبقه» را سوال میکنند، استفاده میشود.
به انگلیسی
در پزشکی مدرن و ترجمه متون کهن، این اصطلاح به تبهای مداوم که درجه حرارت آنها فروکش نمیکند، ترجمه میشود و گاهی با حصبه همپوشانی دارد.
به عربی
این اصطلاح ریشه عربی دارد و در کتابهای مرجع طب سنتی مانند قانون ابن سینا به همین صورت به کار رفته است.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون پزشکی دگرگونشده، میتوان از ترکیبهای «تب پیوسته»، «تب دائم» یا «تب دموی» به عنوان برگردان یا مترادف مستقیم آن استفاده کرد.
نماد چیست
تب مطبقه یک واژه کاملاً بالینی، تجربی و پزشکی در تاریخ علم است؛ بنابراین نماد خاصی در فرهنگ، اساطیر یا هنر به شمار نمیرود. همچنین این ترکیب در قرآن نیامده است، هرچند ریشه آن (طبق) در آیاتی نظیر «طبقا عن طبق» دیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تب مطبقه
تب مطبقه (یا حمّای مطبقه) یکی از اصطلاحات کلیدی و تخصصی در تاریخ پزشکی و طب سنتی ایرانی است. این واژه به تبی اشاره دارد که برخلاف تبهای نوبهای (مانند مالاریا)، هیچگاه در طول شبانهروز قطع نمیشود و بیمار را رها نمیکند. در تبیینهای کهن، علت بروز این عارضه را جوشش و عفونت در خلط خون میدانستند که تمام زوایای بدن را تحت تأثیر قرار میداد و به همین دلیل نام «مطبقه» (به معنی فراگیر و پوشاننده) بر آن نهاده شد.
در بررسیهای تطبیقی تاریخ علم، شرقشناسانی مانند ادوارد براون این اصطلاح را معادل تبهای التهابی و مداوم (Continuous fever) در نظر گرفتهاند. همچنین در برخی از متون متأخر طب سنتی، به دلیل تشابه نشانهها، این واژه برای توصیف بیماری حصبه یا تیفوئید نیز به کار رفته است.
شناخت این واژه امروزه بیشتر جنبه متنپژوهی و تاریخی دارد و به درک بهتر کتابهای کهن پزشکی مانند آثار ابنسینا و اسماعیل جرجانی کمک میکند. این اصطلاح نمونهای دقیق از واژگان نظاممند پزشکی کهن است که برای هر نوع وضعیت بالینی، نامگذاری مجزایی داشتند.