یعنی چه
عبارت «عینِ قصور» یک ترکیب اضافه (مضاف و مضافالیه) است که در متون حقوقی، فقهی، فلسفی و ادبی به کار میرود. کلمهٔ «عین» در اینجا به معنی «خودِ» یا «ذاتِ» چیزی است و «قصور» به معنی کوتاهی، تقصیر یا نقصان است. بنابراین، این اصطلاح اشاره به کاری یا حالتی دارد که سراسر خطا، غفلت و غیابِ کمال است و هیچ توجیهی برای آن وجود ندارد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه با ریشهٔ عربی ساخته شده و در زبان فارسی با کسرۀ اضافه در انتهای واژهٔ اول به صورت «عَیْنِ قُصُور» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، در پاسخ به راهنماهایی همچون «خودِ تقصیر» یا «ذاتِ کوتاهی»، عبارت ۷ حرفی «عین قصور» قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این عبارت در زبان انگلیسی، بسته به سیاق متن (حقوقی یا ادبی) از ترکیباتی که نشاندهنده خطای محض و مبرهن هستند استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح از واژگان عربی وام گرفته شده و در زبان مبدأ نیز دقیقاً به همین صورت برای رساندن معنای نهایتِ کوتاهی و خطای آشکار به کار میرود.
به فارسی
معادلهای روان و خالص فارسی برای این اصطلاح عبارتند از: «خودِ کوتاهی»، «سراسر تقصیر»، «مجسّمهٔ غفلت» و «نقصانِ محض».
جمعبندی و توضیح کامل عین قصور
عبارت «عین قصور» یک اصطلاح ترکیبی و بلیغ در زبان فارسی است که ریشه در واژگان عربی دارد و بیشتر در حوزههای حقوقی، اخلاقی، فقهی و ادبیات عرفانی به کار میرود. این اصطلاح زمانی استفاده میشود که میزان غفلت، اشتباه یا کوتاهی در انجام یک وظیفه به قدری واضح و شدید باشد که نتوان هیچ عذر یا کمالی برای آن متصور شد؛ به طوری که گویا آن عمل، مجسّمه و ذاتِ خودِ تقصیر است.
در ادبیات عرفانی و اخلاقی، انسانها در مقام مناجات و تواضع در برابر پروردگار، طاعات و اعمال خود را «عین قصور» مینامند تا نشان دهند کارشان در برابر عظمت الهی سراسر نقص است. در مقابل، در متون حقوقی، این واژه به خطای مبرهن و بیتوجیهی اشاره دارد که مسئولیت کامل آن متوجه شخص قاصر است. متضاد این مفهوم، کمال تدبیر و عین وظیفهشناسی است.