یعنی چه
«استطاع» یک فعل ماضی از باب استفعال در زبان عربی است که به معنای توانایی یافتن، قدرت پیدا کردن و از عهده انجام کاری برآمدن است. اسم مصدر آن یعنی «استطاعت» به معنی تمکن، ظرفیت و توانایی مالی یا بدنی به کار میرود.
مترادف
از واژههای هممعنی و نزدیک به آن میتوان به قَدَرَ (توانست)، تَمَکَّنَ (تمکن یافت) و طاقَ (طاقت داشت) اشاره کرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با کسره همزه، سکون سین، فتح تاء، الف مدی و فتح عین به صورت «اِسْتَطَاعَ» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنمای «توانست» یا «قادر بود» با تعداد ۶ حرف قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به زمان و ساختار جمله، افعال مربوط به توانایی و ظرفیت انجام کار به عنوان معادل آن استفاده میشوند.
به عربی
در زبان عربی معیارسازیشده، علاوه بر خود فعل استطاع، واژههایی مثل قَدَرَ کاربرد بسیار بالایی در رساندن مفهوم توانستن دارند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه افعال «توانستن» و «قدرت داشتن» هستند. این کلمه اصالت فارسی ندارد و یک اقتباس مستقیم از زبان عربی قرآنی به حساب میآید که بیشتر در متون فقهی، حقوقی و رسمی به چشم میخورد.
نماد چیست
این واژه مفهوم انتزاعی از قدرت و توانایی است و نماد تصویری یا اسطورهای خاصی در فرهنگ عامه ندارد؛ اما در فقه اسلامی نماد و معیار اصلی «تکلیف» (مانند استطاعت برای حج) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل استطاع
واژه «استطاع» یک فعل عربی قرآنی از ریشه «ط و ع» است که به طور مستقیم وارد ادبیات رسمی و فقهی زبان فارسی شده است. این کلمه در لغت به معنای دست یافتن به قدرت، توانستن و از عهده کار برآمدن است و مشتقات معروف آن مانند استطاعت و مستطیع در زبان فارسی کاربرد فراوانی دارند.
در فرهنگ اسلامی و مفسران قرآنی، این واژه از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به طوری که در آیات مختلف قرآن برای بیان توانمندیهای مالی، جسمی، علمی و اخلاقی (مانند داستان حضرت موسی و خضر) به کار رفته است. همچنین تفاوتهای ظریفی بین این واژه و کلمات مشابه مانند «اسطاع» در متون کهن وجود دارد که نشاندهنده عمق معنایی آن در میزان سختی و آسانی کارهاست.
در نهایت، اگرچه این واژه در گفتگوهای روزمره مردم فارسیزبان جایگاه چندانی ندارد و جای خود را به فعل «توانستن» داده است، اما همچنان به عنوان یک اصطلاح کلیدی در حقوق، فقه و متون ساختاریافته اداری برای ارزیابی تمکن و توانایی افراد مورد استفاده قرار میگیرد.