دردخوار یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل دردخوار

واژه «دردخوار» یکی از اصطلاحات کهن و کنایی ادبیات فارسی است که بر خلاف تصور عامیانه، هیچ ارتباطی با کلمه «درد» به معنای رنج و محنت ندارد. این کلمه از ترکیب «دُرد» (به معنای ته‌نشست و ناخالصی شراب) و واژه «خوار» (به معنی خورنده) ساخته شده است و در اصل به کسی اشاره دارد که به دلیل اعتیاد شدید به مِی یا فقر زیاد، حتی از نوشیدن ته‌مانده‌های غلیظ و ناخالصِ خم شراب نیز دریغ نمی‌کند.

در ادبیات کلاسیک و عرفانی، این واژه سیر تطور جالبی داشته است؛ از یک سو کنایه از مردم فقیر، دون‌پایه و فرومایه‌ای است که به ته‌مانده‌ها راضی هستند و از سوی دیگر در برخی فرهنگ‌های کهن به عنوان کنایه‌ای از «زمین» به کار رفته است، چرا که زمین در جهان‌بینی باستانی به عنوان ته‌نشین و خاکِ عالم به شمار می‌رفته است. سعدی شیرازی نیز در اشعار خود از این واژه بهره برده است.

این واژه کاملاً ریشه در زبان فارسی داشته و معادل اسطوره‌ای یا قرآنی ندارد، بلکه بیشتر در فضای ادبیات مستانه و صوفیانه برای نشان دادن نهایت تسلیم، فقر مادی یا شیدایی به کار رفته است. متضاد مستقیم آن واژگانی چون «صافی‌نوش» است که به نوشنده شراب پاک و زلال اشاره دارد.