معنی
حمیت در اصل به معنای فوران نیروی خشم و داغ شدن بدن برای دفاع از یک امر ارزشمند است. این واژه در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و مفردات راغب، به صفاتی چون غیرت، دلاوری، شجاعت و پایمردی در راه حفظ عقیده، خاک و ناموس تعبیر شده است.
یعنی چه
این واژه به یک ویژگی اخلاقی و روانی اشاره دارد که فرد را وادار میکند در برابر تهدیدِ حریم شخصی، خانوادگی، ملی یا مذهبی خود ایستادگی کند. ریشه این کلمه از حرارت شدید گرفته شده که مجازاً به شور و حرارتِ برخاسته از غیرت و خشم مقدس اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «حَمِیَّت» (Ḥamiyyat) است که حرف «ی» در آن با تشدید ادا میشود. در حالت مخفف یا در برخی متون قدیمی به صورت «حَمیت» نیز به کار رفته است.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، اگر طراح به دنبال واژهای ۴ حرفی به معنای غیرت، دلاوری یا تعصب باشد، واژه «حمیت» پاسخ دقیق این خانه خواهد بود.
در قرآن
این واژه تنها یکبار در قرآن کریم در آیه ۲۶ سوره مبارکه فتح آمده است: «إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّةَ حَمِیَّةَ الْجَاهِلِیَّةِ...» که به خشم، نخوت و تعصب کورکورانه کفار مکه در ماجرای صلح حدیبیه اشاره دارد. قرآن تعصبِ باطل و جاهلانه را نکوهش، اما دفاع عقلانی از حق را تأیید میکند.
نماد چیست
حمیت یک مفهوم انتزاعی، روانی و اخلاقی در فرهنگ اسلامی و شرقی است؛ به همین دلیل، نماد مادی، گیاهی یا حیوانی مشخص و استاندارد شدهای در اساطیر یا فرهنگ عامه برای آن تعریف نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل حمیت
واژه «حمیت» یک اصطلاح اصیل و ریشهدار در زبان عربی و فرهنگ اسلامی است که به زبان فارسی و ترکی نیز راه یافته است. این کلمه در اصل از ماده «ح م ی» به معنای حرارت و داغی گرفته شده و در مفهوم ثانویه خود، به جوشش غیرت، مروت و پافشاری بر حفظ ارزشها، وطن و عقاید اشاره دارد. متضاد این واژه صفاتی چون بیغیرتی، نامردی و سستی (تهاون) است و همخانوادههایی چون حامی، حمایت و حِمی دارد.
بررسی کاربرد این واژه در متون دینی و ادبی نشان میدهد که حمیت دو رویه متفاوت دارد؛ یک رویه آن ممدوح و پسندیده است که شامل دفاع شجاعانه از حق و حریم جامعه میشود. رویه دیگر آن، تعصب کورکورانه و جاهلی است که بدون پشتوانه عقلانی، فرد را به لجاجت در مسیر باطل میکشاند و نمونه بارز آن در قرآن کریم با تعبیر «حَمِیَّةَ الْجَاهِلِیَّةِ» یاد شده و مورد نکوهش قرار گرفته است.