یعنی چه
واژه عقص در اصل به معنای پیچاندن، انحنا دادن و گره زدن چیزی حول خودش است. این کلمه بیشتر برای بافتن و جمع کردن موی سر در پشت سر، پیچخوردگی شاخ گوسفندان و همچنین انحنای دم عقرب به کار میرود. در حالت اسم مصدری نیز به خودِ موی بافته و گرهخورده عقص یا عقیصه میگویند.
تلفظ
این واژه به صورت عَقْص (تلفظ فصیح با فتح حرف اول و سکون حرف دوم) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۳ حرف دارد و به عنوان معادل عباراتی چون «بافتن مو» یا «پیچیدن شاخ» میآید.
به انگلیسی
برای مفاهیم مرتبط با بافتن و تاباندن مو از این معادلها استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود ریشه عربی دارد و با کلماتی چون ضفر و جدل هممعنی است.
به فارسی
در زبان فارسی معادلهای دقیق آن شامل بافتن مو، گیس کردن، تابیدن و شکن دادن به موها است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، عقص نمادی از گرهخوردگی، پیچیدگی و خست است؛ به طوری که در اصطلاح به فرد بخیل که مال خود را محکم گره میزند و خرج نمیکند، عقص یا عقصاء میگویند. همچنین در طبیعت نمادی از حالت تدافعی دم عقرب است.
جمعبندی و توضیح کامل عقص
واژه «عقص» یک واژه اصیل با ریشه عربی (ع-ق-ص) است که به زبان فارسی نیز راه یافته است. مفهوم مرکزی این واژه بر حول محور پیچاندن، گره زدن و تابیدن شکل گرفته است؛ به همین دلیل بارزترین کاربرد آن در توصیف بافتن و جمع کردن موی سر در پشت سر است. در کنار کاربرد لغوی، این کلمه در احادیث فقهی نیز به چشم میخورد، جایی که از گره زدن و جمع کردن موی مردان در پشت سر در هنگام نماز (عقص مو) نهی شده است.
علاوه بر کاربرد آن برای موی انسان، این کلمه در توصیف ویژگیهای حیوانات نیز کاربرد دارد؛ مانند پیچخوردگی شاخ میش و گوسفند یا انحنای خاص دم عقرب. در نگاهی کنایی و نمادین، عقص به عنوان مظهر بخل، خسیس بودن و گره زدن سخت مال و ثروت نیز در ادبیات به کار میرود تا تصویر فردی را نشان دهد که به هیچ وجه حاضر به باز کردن گره مال خود نیست.