یعنی چه
«راهوی» (که صورت دگرگونشده و مقلوب واژه «رهاوی» است) از اصطلاحات تخصصی در موسیقی سنتی و کهن ایران زمین است. این واژه نام یکی از دوازده مقام اصلی در موسیقی مقامی قدیم بوده و امروزه به عنوان گوشهای در آواز افشاری (از متعلقات دستگاه شور) نواخته میشود که لحنی پندآموز، باوقار و آرامشبخش دارد. در رسالات کهن، زمان اجرای این آهنگ را بین سپیدهدم تا طلوع آفتاب دانستهاند.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت «راهْوی» تلفظ میشود که فرم مقلوب و تغییریافته واژه «رهاوی» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و طراحان سوال، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنمای «از مقامات دوازدهگانه موسیقی قدیم ایران»، «گوشهای در آواز افشاری» یا «نام دیگر رهاوی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و متون موسیقی بینالمللی این مقام را به صورت Rahavi یا Rehavi نگارش میکنند. این اصطلاح در موسیقی مقامی ترکی و عثمانی نیز با همین عنوان شناخته میشود.
به فارسی
مترادفهای فارسی و کهن این واژه شامل رهاوی، رهایی، رهاو و رهاب هستند. این کلمه از نظر ریشهشناسی مقلوب واژه «رهاوی» است که به «حِصن رُها» (شهری در ترکیه امروزی) منسوب است؛ جایی که گفته میشود آهنگسازی در آن قلعه این مقام را ابداع کرده است.
در قرآن
واژه «راهوی» یک اصطلاح تخصصی مربوط به هنر موسیقی کهن ایرانی است و در متن قرآن کریم یا اصطلاحات قرآنی کاربرد و سابقهای ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل راهوی
واژه «راهوی» که در اصل دگرگونشده و مقلوب اصطلاح «رهاوی» است، یکی از ارکان مهم و اصیل تاریخ موسیقی ایران به شمار میرود. این نام در گذشته به یکی از دوازده مقام اصلی موسیقی سنتی اطلاق میشد و بر اساس رسالات کهن، نوازندگان آن را در ساعات اولیه بامداد و بین سپیدهدم تا طلوع خورشید اجرا میکردند تا حس آرامش، عقلانیت و پندپذیری را در شنونده زنده کنند.
امروزه با تغییر ساختار موسیقی ایران از نظام مقامی به دستگاهی، راهوی اصالت خود را در قالب یک «گوشه» در آواز افشاری (که خود از متعلقات دستگاه شور است) حفظ کرده است. این آهنگ همواره با لحنی باوقار، متین و نصیحتآمیز شناخته میشود و در ادبیات کلاسیک فارسی نیز مورد توجه شاعرانی چون نظامی گنجوی بوده است.