یعنی چه
«دادار هور» یک ترکیب وصفی یا اضافه در زبان فارسی به معنای «آفریدگار خورشید»، «دادارِ خورشیدافروز» یا «پروردگارِ روشنایی» است. این واژه عبارتی کلاسیک و اصیل است که در ادبیات حماسی و کهن فارسی برای نیایش خداوند، حمد ثنای الهی و اشاره به قدرت مطلق او در آفرینش بزرگترین منبع نور و گرما به کار میرفته است.
تلفظ
این ترکیب به صورت «داداتارِ هور» (dādār-e hūr) تلفظ میشود؛ جایی که دادار با فتح دال اول و هور با واو مجهول خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ عبارت «آفریدگار خورشید در شاهنامه» یا «دادار خورشید»، کلمه ۸ حرفی «دادار هور» است.
به انگلیسی
در برگردانهای انگلیسیِ متون کهن، برای این ترکیب عباراتی نظیر Creator of the Sun یا God of Light استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و واژههای جایگزین فارسی این ترکیب عبارتند از: آفریدگار روشنایی، پروردگار جهان، خداوندِ ماه و مهر، و یزدانِ پاک. از نظر ریشهشناسی، «دادار» از واژه اوستایی داتَر (Dātar) به معنی آفریننده و «هور» از واژه پهلوی هوَر (Hwar) به معنی خورشید گرفته شده است.
نماد چیست
خورشید در فرهنگ و جهانبینی ایران باستان نماد پاکی، حقیقت، عدالت، پایداری و فرّ ایزدی است. بنابراین، «دادار هور» به عنوان آفریدگار این مظهرِ روشنایی، نماد سرچشمه اصلی دانایی، حقیقت محض و عدالت مطلق در جهان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل دادار هور
عبارت «دادار هور» یکی از تعابیر نغز و کهن ادبیات پارسی است که ریشه در اعماق زبانهای ایران باستان (اوستایی و پهلوی) دارد. این ترکیب از دو واژه «دادار» به معنای آفریدگار و عادل، و «هور» به معنای خورشید و روشنایی تشکیل شده است. حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه، بهویژه در داستان حماسی و تراژیک نبرد رستم و اسفندیار، این تعبیر را برای نیایش و استمداد از پروردگار یکتا به کار برده است؛ آنجا که رستم پیش از رها کردن تیر گز، رو به آسمان کرده و میگوید: «همی گفت کای پاک دادار هور / فزایندهٔ دانش و فرّ و زور...»
این واژه اگرچه در متون دینیِ سامی مانند قرآن عیناً نیامده است، اما از نظر مفهوم با آیاتی که خداوند را خالق خورشید و تاریکیها و نور معرفی میکنند (مانند جعل الظلمات والنور)، همپوشانی کامل دارد. در فرهنگ اصیل ایرانی، خورشید همواره مظهر پاکی و روشنایی بوده و «دادار هور» تجلیبخشِ آفریدگارِ این عدالت و حقیقت مطلق در گیتی است.