یعنی چه
در لغت تثنیه واژه «ثَقَل» به معنای دو چیز گرانبها، نفیس و سنگین است. در اصطلاح اسلامی و روایات، به دو میراث گرانقدر پیامبر اسلام (ص) یعنی قرآن کریم و عترت (اهل بیت) اشاره دارد. همچنین در لغت به معنای دو گروه بزرگ روی زمین یعنی جن و انس نیز به کار میرود.
مترادف
واژههایی که مفهوم دو بار سنگین، دو موجود ارزشمند یا دو گروه انس و جن را میرسانند.
متضاد
با توجه به ماهیت اسمی و تثنیه بودن، این واژه متضاد لغوی مستقیمی ندارد، اما از نظر مفهومی و در مقابل ارزشمندی، کلماتی مانند حقیر یا سبک ذکر میشوند.
هم خانواده
کلماتی که از ریشه سه حرفی (ث-ق-ل) مشتق شدهاند و همگی مفهوم سنگینی و وزن را در خود دارند.
ریشه
این واژه عربی است و از ریشه (ث-ق-ل) گرفته شده که در لغت به معنای سنگینی، وزن داشتن، بار سنگین و ارزشمند بودن است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [ثِ قْ لَ يْن] با کسره ثاء، سکون قاف، فتحه لام و سکون یاء است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه معمولاً در پاسخ به راهنماهای «دو چیز گرانبها»، «جن و انس» یا «لقب قرآن و اهل بیت» میآید و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمه احادیث اسلامی، این واژه به صورت توصیفی یا به شکل نویسهگردانیِ مستقیم اصطلاح به کار میرود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است. شکل دیگر آن یعنی «الثَّقَلان» یکبار در آیه ۳۱ سوره الرحمن به معنای جن و انس آمده است.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی، ثقلین نماد پیوند جاودان و جداییناپذیر میان کتاب خدا (قرآن کریم به عنوان ثقل اکبر) و رهبری معصوم (اهل بیت علیهمالسلام به عنوان ثقل اصغر) است که بر اساس حدیث متواتر نبوی، تمسک به هر دوی آنها ضامن عدم گمراهی امت است.
جمعبندی و توضیح کامل ثقلین
واژه «ثقلین» در اصل یک کلمه عربی به صورت تثنیه است که در لغت به معنای «دو چیز گرانبها و سنگین» یا «دو گروه عظیم» به کار میرود. در کاربرد قرآنی، صورت دیگر این واژه یعنی «ثقلان» در سوره الرحمن آمده که اشاره به دو گروه انس و جن دارد که بار تکلیف الهی را بر دوش میکشند.
با این حال، شهرت عمده این واژه در فرهنگ و ادبیات اسلامی به سبب «حدیث ثقلین» است؛ روایت متواتری از پیامبر اکرم (ص) که در آن، ایشان پیش از رحلت خود، قرآن کریم و عترت (اهل بیت) را به عنوان دو امانت بسیار ارزشمند و جداییناپذیر در میان امت به یادگار میگذارند. از این رو، ثقلین در اصطلاح مذهبی به نمادی برای همراهی همیشگی وحی الهی و هدایت معصومین تبدیل شده است.