یعنی چه
«ام ولد» در لغت به معنای «مادرِ فرزند» است. در اصطلاح فقهی و حقوقی اسلام، به زنی (کنیزی) اطلاق میشود که از مولا و صاحب خود باردار شده و فرزندی به دنیا آورده باشد. با این اتفاق، وضعیت حقوقی او تغییر میکند؛ خرید و فروش او ممنوع میشود و پس از مرگ مالک، از سهم ارث فرزندش آزاد میگردد.
تلفظ
این عبارت از دو واژه عربی تشکیل شده و به صورت «اُمِّ وَلَد» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «کنیز صاحب فرزند شده در فقه» یا «مادر فرزند»، واژه ۵ حرفی «ام ولد» یا معادل ۷ حرفی آن «مستولده» است.
به انگلیسی
در متون تخصصی غربی و فقهی، خود اصطلاح به صورت لاتین نگاشته میشود و در برگردان عمومی از Slave-mother استفاده میگردد.
به فارسی
معادل تحتاللفظی آن در زبان فارسی «مادرِ فرزند» است و در اصطلاح به آن «کنیزِ صاحبفرزند» یا «مستولده» میگویند.
در قرآن
ترکیب و عنوان فقهی «ام ولد» به طور مستقیم در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، ریشه واژه «ولد» و مشتقات آن به وفور در آیات قرآن برای اشاره به مفهوم فرزند و والدین به کار رفته است.
نماد چیست
این اصطلاح در فرهنگ اسلامی و شیعی دو نماد مهم دارد؛ اول اینکه نمادی از راهکارهای فقهی اسلام برای محدود کردن بردهداری و زمینهسازی برای آزادی تدریجی بردههاست. دوم اینکه در تاریخ تشیع، نماد و عنوان تجلیلآمیزی برای مادران بزرگوار برخی از امامان معصوم (ع) مانند حضرت نرجس خاتون (مادر امام زمان عج) است که با وجود پیشینه کنیز بودن، به مقام والای مادری اولیاءالله رسیدند.
جمعبندی و توضیح کامل ام ولد
اصطلاح «ام ولد» یک مفهوم حقوقی و فقهی در تاریخ اسلام است که به دگرگونی وضعیت یک کنیز پس از مادر شدن اشاره دارد. بر اساس قوانین فقهی، تولد فرزند باعث میشد که این زنان از حقوق ویژهای برخوردار شوند که مهمترین آنها ممنوعیت خرید و فروش مجدد آنها توسط مالک و استقلال نسبی در ساختار خانواده بود.
این قانون در عمل به عنوان یکی از بازوهای حمایتی برای کاهش نظام بردهداری عمل میکرد، چرا که پس از درگذشت مالک، این کنیزان به واسطه فرزندی که به دنیا آورده بودند، به طور خودکار آزاد میشدند. در تاریخ و فرهنگ اسلامی، بسیاری از شخصیتهای برجسته و مادران برخی از ائمه اطهار (ع) دارای این جایگاه حقوقی بودهاند که نشاندهنده تغییر نگاه طبقاتی به نگاه ارزشی در بستر مادری است.