یعنی چه
برهمن به معنای روحانی، مبلّغ مذهبی و دانشمند آیین هندویی (برهمایی) است. این واژه همچنین به بالاترین طبقه اجتماعی (کاست) در نظام سنتی هندوستان اطلاق میشود که مسئولیت امور عبادی، حفظ دانش و آموزش متون مقدس را بر عهده دارند. در متون کهن فارسی، این کلمه گاه به مجاز در معنی مطلقِ حکیم، زاهد یا پیر ادیان دیگر نیز به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی «بَ رْ هَ مَ نْ» (Barhaman) است. ریشه اصلی آن در زبان سانسکریت به صورت brāhmaṇa خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ واژههایی مانند «روحانی هندو»، «موبد هندی» یا «حکیم هندوان»، کلمه پنجحرفی «برهمن» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این طبقه و روحانیون هندویی از واژههای Brahmin یا Brahman استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی (استانبولی و آذربایجانی) این واژه عیناً به صورت Brahman نوشته و شناخته میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی، توضیحی و تقریبهای معنایی این واژه در زبان فارسی شامل مواردی چون «پیشوای برهمایی»، «موبد هندو»، «پندت»، «حکیم هند» و «زاهدِ هنود» است. همخانوادههای آن در ادبیات فارسی شامل «برهما» (خدای آفرینش) و «براهمه» (جمع مکسر آن) میشود.
نماد چیست
در فرهنگ هندو و اسطورهشناسی، برهمنها نماد علم، حکمت، طهارت معنوی و واسطه میان انسان و امر قدسی هستند. در نمادشناسی پیکر کیهانی (پوروشا)، طبقه برهمنان نماد «سر و دهان» (محل اندیشه، خرد و گفتار) هستی به شمار میروند. همچنین «زنار» (رشته مقدسی که به دوش میاندازند) از نشانههای ظاهری و نمادین آنهاست.
جمعبندی و توضیح کامل برهمن
واژه «برهمن» ریشهای کاملاً سانسکریت دارد و از کلمه brāhmaṇa گرفته شده است که در اصل به معنی رشد، گسترش و روح کیهانی است. این واژه در فرهنگ و نظام اجتماعی هندوستان به بالاترین طبقه یا کاست تعلق دارد که وظیفه هدایت مذهبی، حفظ دانش اساطیری و اجرای مناسک عبادی را بر عهده دارند.
در ادبیات کلاسیک فارسی، شاعران بزرگی همچون فردوسی از این واژه برای اشاره به حکیمان و روحانیون هندو استفاده کردهاند. این واژه هیچگونه ریشه یا کاربردی در قرآن کریم ندارد و کاملاً یک اصطلاح آیینی و فرهنگی مربوط به شبهقاره هند است.