یعنی چه
این عبارت ترکیبی، توصیفکننده وضعیت روحی فردی است که به دلیل انجام یک اشتباه، رفتار نادرست یا ناکامی، همزمان دچار شرمساری، خجلت و اندوه فراوان شده و احساس سرشکستگی و غصهدار بودن میکند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه ساخته شده است: شَرمَنده (sharmandeh) که واژهای فارسی است و مَغموم (maghmoom) که واژهای با ریشه عربی است و واو عطف در میان آنها قرار میگیرد.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، پاسخ دقیق این عبارت ۱۲ حرفی خودِ «شرمنده و مغموم» است. از گزینههای مشابه دیگر میتوان به شرمسار و محزون یا خجل و اندوهگین اشاره کرد.
به انگلیسی
برای انتقال حس همزمان شرمندگی و غم در زبان انگلیسی، از ترکیب صفتهای مربوط به خجلت و اندوه استفاده میشود که رایجترین آنها Crestfallen (سرافکنده) به همراه sad است.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از واژههای مشتق از ریشه «خجل» برای بخش شرمندگی و ریشههای «غم» یا «حزن» برای بخش اندوه استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و ترکیبی این عبارت در زبان فارسی شامل واژههایی چون شرمسار و محزون، خجل و اندوهگین، سرافکنده و دلسوخته، غمین و منفعل است. واژه اول (شرمنده) ریشه فارسی از «شرم» دارد و واژه دوم (مغموم) اسم مفعول از ریشه عربی «غم» است.
در قرآن
خود ترکیب فارسی در قرآن نیست؛ اما مفهوم مغموم در تفاسیر ذیل احوال انبیایی چون حضرت یونس (مکظوم) آمده و در متن قرآن ریشه «حزن» مثل «لَا تَحْزَنْ» فراوان است. همچنین حالت شرمندگی شدید با تعبیر «نَاكِسُو رُؤُوسِهِمْ» (سربهزیر افکندگان از شرم) تصویر شده است.
جمعبندی و توضیح کامل شرمنده و مغموم
ترکیب «شرمنده و مغموم» یک صفت مرکب عطفپذیر است که حالت احساسی روحی و روانی عمیقی را بیان میکند. این واژه نشاندهنده گره خوردن دو حس منفیِ سنگین یعنی شرمساری (به خاطر خطا، تقصیر یا گناه) و اندوه فراوان (به خاطر عواقب آن یا حسرت) در یک زمان است.
در لغتنامههای معتبری چون دهخدا، معین و عمید، اجزای این کلمه به دقت تفکیک شدهاند؛ شرمنده ریشهای کاملاً فارسی داشته و از حیا و خجلت برمیآید، در حالی که مغموم ریشهای عربی دارد و از غصه و دلگرفتگی حکایت میکند. در فرهنگ و ادبیات، نماد عینی این حالت را معمولاً با «سرِ به زیر افکنده» یا چشمان پر از اشک نشان میدهند.