یعنی چه
این کلمه یک ترکیب عربی، ساخته شده از اسم فاعل «رابع» (به معنی چهارم) و ضمیر متصل «هُم» (به معنی آنها) است. در زبان عربی برای اشاره به رتبه یا جایگاه چهارم در یک گروه چند نفره استفاده میشود.
تلفظ
در این واژه، حرف «ب» دارای مظهر کسره (ـِ)، حرف «ع» دارای ضمه (ـُ) و حرف «هـ» نیز دارای ضمه (ـُ) است؛ به صورت رابِعُهُم خوانده میشود.
در جدول
این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان راهنمای «چهارمین آنها در قرآن» یا «چهارمیِ آنان» مورد پرسش قرار میگیرد که پاسخ آن دقیقاً ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
برای ترجمه این عبارت به زبان انگلیسی، از ساختارهای توصیفی که نشاندهنده مالکیت و رتبه ترتیبی هستند استفاده میشود.
به عربی
واژه «رابعهم» یک ترکیب اصیل در زبان عربی (از ریشه ر-ب-ع) است و نیازی به برگردان به واژه عربی دیگری ندارد.
به فارسی
در برگردان دقیق روان به زبان فارسی، مفهوم ساختار مضاف و مضافالیه عربی آن به صورت ترکیب صفت ترتیبی و ضمیر جمع تجلی مییابد.
در قرآن
بار اول در آیه ۲۲ سوره کهف درباره تعداد اصحاب کهف («سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ رَّابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ») و بار دوم در آیه ۷ سوره مجادله درباره علم و حضور همیشگی خداوند («مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَىٰ ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ») به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل رابعهم
واژه «رابعهم» یک ترکیب فصیح عربی به معنای «چهارمینِ آنها» است که از نظر ریشهشناسی از ماده «رَبَعَ» مشتق شده و با کلماتی چون رابع، مربع و رباعی همخانواده است. این کلمه به دلیل کاربرد خاص و عمیق خود در متن قرآن کریم، در میان فارسیزبانان و طراحان جدول نیز شناخته شده است.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، این واژه حامل دو نمادپردازی مهم است؛ در سوره کهف به وفاداری سگ اصحاب کهف اشاره دارد که به عنوان عضو چهارم گروه شمرده شده و در ادبیات فارسی (مانند اشعار سعدی) تجلی یافته است. در سوره مجادله نیز نمادی از احاطه علمی و حضور مطلق خداوند است، چرا که بیان میکند در هر گفتگوی محرمانه سهنفره، خداوند چهارمین آنهاست و بر همه چیز نظارت دارد.