یعنی چه
تغار در اصل به کاسه یا طشت بزرگ و لبهگشادی گفته میشود که از گل پخته (سفال)، سنگ یا چوب میساختند. این ظرف در زندگی سنتی و روستایی کاربرد فراوانی داشته و برای تهیه و نگهداری ماست، شیر، خمیر کردن آرد گندم و جو، و حتی در صنایع رنگرزی و خشتپزی به کار میرفته است. همچنین در تاریخ به عنوان پیمانهای برای وزن غلات (معادل صد من) و جیره لشکر نیز یاد شده است.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای ترکی و تورانی دارد (Tağar) که از گذشتههای دور وارد زبان فارسی شده است. با این حال، به دلیل قدمت بالا، دگرگونیهای آوایی مانند «طغار» و «تیغار» نیز در متون کهن دارد و حتی به شکل معرب در زبان عربی هم دیده میشود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح حرف اول (تَ) و اشباع الف (غار) به صورت tağār تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند «ظرف سفالی بزرگ»، «طشت گلی» یا «ظرف ماست و خمیر» به واژه ۴ حرفی «تغار» اشاره دارند.
به انگلیسی
بسته به نوع کاربرد تغار در جملات، واژه Trough دقیقترین معادل برای ظروف بزرگ اینچنینی است.
به فارسی
از برگردانها و واژههای جایگزین هممعنی فارسی برای این ظرف میتوان به «تشت» (طشت)، «لاوک» (ظرف چوبی یا گلی بزرگ)، «آوند» و «کاسه بزرگ» اشاره کرد.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، تغار به دلیل ظاهر بزرگ و لبهگشادش، گاهی به کنایه نمادِ شکمبزرگ یا دهان گشاد بوده است. همچنین در فرهنگ عامه و ضربالمثلها کاربرد نمادین دارد؛ مانند مَثل معروف «تغاری بشکند ماستی بریزد، جهان گردد به کام کاسهلیسان» که نماد بهرهمند شدن افراد فرصتطلب از خسارت و دعوای دیگران است.
جمعبندی و توضیح کامل تغار
واژه «تغار» یکی از کلمات کهن و اصیل در فرهنگ زندگی سنتی ایرانی است که اگرچه ریشهای ترکی دارد، اما قرنهاست که در زبان فارسی جا افتاده است. این کلمه در اصل به ظرف یا طشت بزرگ سفالی و گلی اشاره دارد که برای کارهای روزمره روستایی مانند تهیه ماست، نگهداری شیر و ورز دادن خمیر آرد استفاده میشده است. در دوران ایلخانی و مغول، این واژه بار معنایی حکومتی و نظامی نیز به خود گرفت و به عنوان پیمانهای برای غلات یا جیره و آذوقه سپاهیان به کار میرفت.
در قلمرو ادبیات و ضربالمثلهای فارسی، تغار فراتر از یک ابزار ساده آشپزخانه ظاهر شده است. شاعران کلاسیک از آن برای تصویرسازیهای کنایی (مانند تشبیه دهان یا شکم بزرگ) استفاده کردهاند. بارزترین تجلی فرهنگی آن در ضربالمثلهای عامیانه است که در آنها شکستن تغار و ریختن ماست، نمادی از ایجاد خسارت برای یک شخص و فراهم شدن سفره مفتخواری برای افراد فرصتطلب (کاسهلیسان) تلقی میشود.