یعنی چه
حسرتالملوک در فرهنگ عامه و طباخی قدیمی ایرانی، نامی کنایهآمیز برای غذای جغوربغور (مخلوط جگر سیاه و سفید، دل، قلوه و روده گوسفند سرخشده با پیاز و ادویه) است. این واژه کنایه از لذتی عامیانه و ارزان است که حتی پادشاهان نیز به دلیل شأن خود نمیتوانستند پای منقل جگرکی در بازار از آن لذت ببرند و حسرتش بر دلشان میماند.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش عربی تشکیل شده و به صورت مصطلح در زبان فارسی با ضمهٔ حرف تاء به عنوان مضاف و مضافالیه (حسرتِ ملوک) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت ده حرفی (بدون احتساب فاصله) معمولاً در پاسخ به طراحانی که کنایه قدیمی جغوربغور یا غذای حسرت پادشاهان را میخواهند، به کار میرود.
به انگلیسی
به دلیل ماهیت سنتی و کنایهای این اصطلاح، معادل دقیق یککلمهای در انگلیسی ندارد و برای توصیف آن از ترکیبات مربوط به خوراک جگر استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای مستقیم و ملموس این واژه در گویشها و مناطق مختلف ایران شامل جغوربغور، جیزویز (در آذربایجان) و واویشکا (در گیلان) است.
در قرآن
خود ترکیب «حسرتالملوک» در قرآن نیامده است. با این حال، ریشه واژه «حسرت» به معنی اندوه شدید در آیاتی مانند «یَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ» (یس/۳۰) و واژه «ملوک» به معنی پادشاهان در آیاتی نظیر «إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْیَةً أَفْسَدُوهَا» (نمل/۳۴) به کار رفته است.
نماد چیست
این اصطلاح در فرهنگ ایرانی نمادی است از لذتهای اصیل و خیابانی که تجملات و پروتکلهای سلطنتی مانع تجربه کردنشان میشود. همچنین در ادبیات فکاهی و ضربالمثلها، نمادی برای رسوا شدن ظاهر پرطمطراقِ یک چیزِ معمولی است؛ چنانکه در شعر عامیانه آمده: «گفتند که حسرتالملوکه / دیدیم همان جغوربغوره!»
جمعبندی و توضیح کامل حسرت الملوک
واژه «حسرتالملوک» یک اصطلاح ترکیبی کنایهآمیز در فرهنگ عامه و تاریخ غذایی ایران، به ویژه تهران قدیم است. این عبارت که در لغت به معنای «چیزی که پادشاهان حسرت آن را میخورند» است، به غذای سنتی و ارزانقیمت جغوربغور (ترکیب جگر، دل، قلوه و روده سرخشده) اطلاق میشده است.
وجه تسمیه تاریخی این واژه به این بازمیگردد که جغوربغور غذایی بازاری و خیابانی بود که باید داغِ داغ پای منقلِ جگرکی خورده میشد و اگر سرد یا به کاخ پادشاهان منتقل میشد، کیفیت خود را از دست میداد. پادشاهان نیز به دلیل حفظ شأن ملوکانه خود نمیتوانستند در دکانهای عامیانه بازار بنشینند، از این رو حسرت خوردن این غذای لذیذ همیشه بر دلشان میماند.
امروزه این کلمه بیشتر کاربرد ادبی، فکاهی و حل جدول دارد و به عنوان نمادی از لذتهای ساده و بیآلایشی به کار میرود که ثروت و قدرتِ پادشاهان نیز توانایی خریدن یا تصاحبِ شکل واقعی آن را ندارد.