یعنی چه
به دستهای از سازهای موسیقی (مانند تار، عود، چنگ و گیتار) گفته میشود که در آنها نوازنده با کشیدن و رها کردن سیمها توسط انگشت، ناخن یا مضراب (زخمه)، باعث ارتعاش و تولید صدا میشود. این اصطلاح یک دسته کلی در سازشناسی است.
تلفظ
این عبارت ترکیبی به صورت «اَز سازهایِ زَخمِهای» خوانده میشود؛ واژه زخمهای از «زَخمِه» (به معنی مضراب) گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح سوال بپرسد «از سازهای زخمه ای»، بسته به تعداد حروف معمولاً پاسخهایی چون تار، دوتار، سه تار، تنبور، عود یا بربط مد نظر است. عبارت خود سوال نیز ۱۴ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این دسته از سازها که سیمهای آنها با انگشت یا مضراب کوچکی به نام plectrum نواخته میشود، اصطلاحاً Plucked string instruments میگویند.
به فارسی
معادلهای دقیقتر و رایج دیگر این واژه در زبان فارسی، «سازهای مضرابی» یا «سازهای زهیِ مضرابی» است که در مقابل سازهای زهیِ آرشهای قرار میگیرد.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ فارسی، زخمه زدن بر ساز نمادی از برانگیختن احساسات لطیف، تاثیر مستقیم بر دل و ایجاد نوای حزین یا شاد عاشقانه است. این سازها به دلیل صدای ملایم و کوتاهشان، نماد موسیقی مجلسی و اصیل به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل از سازهای زخمه ای
عبارت «از سازهای زخمه ای» به گروه بزرگی از سازهای زهی اشاره دارد که در آنها برای تولید صدا، سیمها به جای کشیده شدن آرشه یا ضربه خوردن چکش، توسط مضراب، انگشت یا ناخن نوازنده کشیده و رها میشوند. واژه زخمه در زبان فارسی اصیل به معنای همان مضراب یا ابزار ضربه زدن به سیم است و ریشهای کهن در موسیقی ایرانی دارد.
در دنیای حل جدول، این عبارت معمولاً یک راهنمای کلی برای رسیدن به نام سازهای مشهوری مانند تار، سه تار، تنبور، عود، بربط، دوتار یا چنگ است. این سازها همگی در دسته سازهای زهی مضرابی قرار میگیرند و به دلیل نوع تولید صدا، طنین و طيف صوتی خاصی دارند که در موسیقی سنتی ایران و خاورمیانه نقشی کلیدی ایفا میکند.
در موسیقیشناسی مدرن، این دسته در مقابل سازهای آرشهای (مانند ویولن و کمانچه) و سازهای کوبهای-زهی (مانند سنتور و پیانو) تعریف میشود و نمونههای غربی بسیار معروفی همچون گیتار و ماندولین نیز در همین گروه جای میگیرند.