یعنی چه
عبارت «ذوی الاوتار» (یا ذواتالاوتار) در لغت به معنای «صاحبان تارها و زِهها» است. در اصطلاح ادبیات و موسیقی قدیم، این واژه به آلات موسیقی زهی یا رشتهای اشاره دارد؛ یعنی سازهایی که صدا در آنها از طریق ارتعاش سیم یا تار (وتر) تولید میشود، مانند چنگ، بربط، رباب و کمانچه.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی ساخته شده و تلفظ دقیق آن به صورت [ذَ وِیِ اَلْ اَوْ تـارْ] (Zavi-l-Avtār) است. «ذوی» جمعِ ذو به معنای صاحبان و «اوتار» جمعِ وَتَر به معنای تار و زِه است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «سازهای زهی»، «آلات موسیقی دارای تار» یا «خداوندان زه» کاربرد دارد و طول آن دقیقاً ۱۰ حرف است.
به عربی
در زبان عربی امروز برای سازهای سیمدار از ترکیب «الآلات الوترية» استفاده میشود، اما در متون کهن عباراتی نظیر «ذوات الأوتار» عیناً به کار رفته است.
به فارسی
در زبان فارسی برای این واژه معادلهای زیبایی همچون «سازهای زهی»، «تارداران»، «زهوران» و در ادبیات کهن «رودجامگان» (نوازندگان یا سازهای رودکی و سیمی) وجود دارد.
در قرآن
ترکیب «ذوی الاوتار» در متن قرآن کریم وجود ندارد. گاهی به دلیل شباهت ظاهری، این کلمه با عبارت قرآنی «ذِي الْأَوْتَادِ» (سوره ص، آیه ۱۲) که صفت فرعون و به معنی «صاحب میخها یا پایههای محکم قدرت» است، اشتباه میشود. اصطلاح مورد نظر ما کاملاً موسیقایی و ادبی است و ربطی به کلمه قرآنی أوتاد (میخها) ندارد.
نماد چیست
این کلمه در ادبیات کلاسیک نمادی از دنیای موسیقی، مجالس طرب، هنر نوازندگی اصیل و ظرافت آلات رشتهای قدیمی است و یادآور نوای سازهای اصیلی چون چنگ و عود در فرهنگ کهن شرق است.
جمعبندی و توضیح کامل ذوی الاوتار
واژه «ذوی الاوتار» یک ترکیب اضافه در زبان عربی است که از دو بخش «ذوی» (صاحبان) و «اوتار» (جمع وتر به معنی تار، سیم و زِه) تشکیل شده است. این اصطلاح در متون کهن ادبی، عرفانی و معارف موسیقی به طور خاص برای اشاره به «سازهای زهی» یا آلات موسیقی رشتهای که صدا از طریق به ارتعاش درآوردن سیمهای آنها تولید میشود، به کار میرفته است. از جمله مصادیق بارز آن در تاریخ موسیقی میتوان به چنگ، بربط، عود و رباب اشاره کرد.
نکته حائز اهمیت در بررسی این واژه، تفکیک دقیق آن از اصطلاحات مشابه قرآنی است. عبارت «ذوی الاوتار» هیچگونه پیشینه یا کاربردی در متن قرآن کریم ندارد؛ اما به دلیل شباهت لفظی، گاهی با عبارت «ذیالأوتاد» (صاحب میخها) که در قرآن برای توصیف قدرت و شوکت ظاهری فرعون آمده، اشتباه گرفته میشود. در حالی که اولی کاملاً ناظر بر حوزه هنر، موسیقی و سازشناسی است و دومی معنایی سیاسی، تاریخی و تفسیری دارد.
در بازیها و سرگرمیهای فکری مانند جدولهای کلمات متقاطع، «ذوی الاوتار» به عنوان یک پاسخ فاخر و کلاسیک با طول ۱۰ حرف شناخته میشود که معمولاً طراحان جدول از آن برای به چالش کشیدن اطلاعات عمومی کاربران در زمینه لغات کهن و اصطلاحات قدیمی موسیقی سنتی بهره میبرند.