یعنی چه
واژهٔ «یَلْهَث» یک فعل مضارع عربی است که به معنای بیرون آوردن زبان و تنفس سریع و شدید (لهله زدن) بهویژه در سگ به دلیل شدت گرما، تشنگی یا خستگی مفرط به کار میرود. در مفهوم کنایهای و انسانی، این کلمه برای توصیف فردی به کار میرود که با حرص، اضطراب و بیقراری دائم به دنبال مادیات و دنیا میدود و هیچگاه سیراب نمیشود.
تلفظ
این کلمه به صورت فتحه روی یاء، سکون روی لام، فتحه روی هاء و ثاء تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، پاسخ این واژه ۴ حرف دارد و معمولاً با راهنمای «لهله زدن سگ در قرآن» یا «آیه ۱۷۶ سوره اعراف» پرسیده میشود.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه بر حالت تنفس شدید، سریع و با دهان باز دلالت دارند.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی و فعل مضارع مجرد از ریشه «لهث» است.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه در زبان فارسی همان اصطلاح عامیانه و ادبی «لهله زدن» و «نفسنفس زدن شدید» است.
در قرآن
این واژه دو بار و به صورت جزم در آیه ۱۷۶ سوره اعراف آمده است: «فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ». این تمثیل قرآنی درباره بلعم باعورا (دانشمندی که از هوای نفس پیروی کرد) است و نشان میدهد فرد دنیاپرست مانند سگی است که در هر حالت (چه او را برانی و چه رها کنی) از شدت حرص و تشنگی مادیات، زبانش بیرون است و لهله میزند.
جمعبندی و توضیح کامل یلهث
واژه «یلهث» یک فعل مضارع از ریشه ثلاثی مجرد عربی (ل-ه-ث) است که به معنای نفسنفس زدن، زبان بیرون آوردن از شدت عطش و خستگی شدید کاربرد دارد. این کلمه اگرچه فارسی نیست، اما به واسطه حضور پررنگ و تمثیلیاش در آیه ۱۷۶ سوره اعراف، در ادبیات دینی و فرهنگ لغات وارد شده است.
در بافتار قرآنی و ادبی، این کلمه فراتر از معنای زیستشناختی خود، به نمادی برای حرص مفرط، آز، دنیاپرستی سیریناپذیر و تغییرناپذیری خوی بد تبدیل شده است؛ وضعیتی که در آن فردِ شیفتهٔ دنیا، چه پند داده شود و چه به حال خود رها گردد، دست از طلب مادیات و بیقراری برنمیدارد.