یعنی چه
القلیها (شکل جمع القلی) در اصطلاحات علمی و شیمی، بهویژه در فارسی دری، به بازهای محلول در آب گفته میشود. این مواد طعم تلخی دارند، در تماس با پوست حالت صابونی ایجاد میکنند و با خنثی کردن اسیدها، نمک و آب تشکیل میدهند. هیدروکسید سدیم (سود سوزآور) و هیدروکسید پتاسیم از نمونههای بارز القلیها هستند.
تلفظ
این واژه به صورت اَلـْقَلِیها تلفظ میشود که بخش اول آن از زبان عربی و نشانه جمع آن فارسی است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای واژههایی چون بازهای شیمیایی، مواد قلیایی یا خاکستر اشنان کاربرد دارد.
به انگلیسی
واژه انگلیسی Alkali مستقیماً از همین ریشه عربی «القلی» وام گرفته شده است.
به عربی
در زبان عربی مدرن برای اشاره به مواد باز و قلیایی از کلمه القلویات استفاده میشود.
به فارسی
در فارسی اصیل و کهن به این مواد «شخار» میگفتند و امروزه در فارسی رایج ایران بیشتر از واژگان «قلیاها» یا «بازها» استفاده میشود.
نماد چیست
القلیها نماد تککلمهای فرمولی ندارند، اما مشخصه اصلی تمام محلولهای قلیایی وجود یون هیدروکسید ($OH^-$) در آنهاست. همچنین عناصر سازنده قویترین القلیها، فلزات قلیایی گروه اول جدول تناوبی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل القلی ها
واژه «القلیها» اصطلاحی علمی در شیمی است که بیشتر در ادبیات علمی فارسی دری برای اشاره به بازهای محلول در آب استفاده میشود. ریشه این کلمه به واژه عربی «القَلی» برمیگردد که به معنی خاکستر حاصل از سوزاندن گیاه اشنان است؛ خاکستری که در گذشته برای شستشو و صابونسازی به کار میرفت. جالب اینجاست که واژه بینالمللی Alkali نیز از همین طریق وارد زبانهای اروپایی شده است.
از ویژگیهای شیمیایی القلیها میتوان به طعم تلخ، داشتن pH بالاتر از ۷ و توانایی خنثیسازی اسیدها اشاره کرد. این مواد در واکنش با چربیها صابون تولید میکنند و در صنایع شوینده کاربرد وسیعی دارند. در زبان فارسی رایج در ایران، امروزه بیشتر از واژههای «قلیاها» یا «بازها» به جای القلیها استفاده میشود.