یعنی چه
«حکم عهد» یک ترکیب اضافی متشکل از دو واژه است و به معنی فرمانِ پیمان یا قاعده و دستورِ وفای به معاهده یا قرارداد است. در فقه و حقوق، به حکم شرعی و تکلیفیِ ناشی از بستن یک عهد و پیمان اشاره دارد که وفای به آن واجب است و شکستن عمدی آن کفاره دارد. این واژه کلاسیک و اصطلاحی است و ساختار ثابتی در زبان روزمره ندارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورتِ «حُکْمِ عَهْد» (حُکْ مِ عَهْ دْ) است که با کسرهٔ اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً خود واژه «حکم عهد» با ۶ حرف است. بسته به طراح جدول، معادلهایی نظیر حکم پیمان نیز ممکن است مدنظر باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن (حقوقی، دینی یا عمومی) از اصطلاحات فوق برای انتقال مفهوم حکم عهد استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و عبارات هممعنی فارسی این ترکیب شامل کلماتی چون حکمِ پیمان، فرمانِ میثاق، الزاماتِ قرارداد و احکامِ معاهده است. متضادهای آن نیز «حکم نقض پیمان» یا «عهدشکنی» محسوب میشود.
در قرآن
عین ترکیبِ پیاپی «حکم عهد» در قرآن نیامده است؛ اما مفهوم آن یعنی «حکمِ وجوب وفای به عهد» بارها مورد تأکید قرار گرفته است. از جمله در آیه ۳۴ سوره اسراء آمده: «وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ ۖ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا» (و به عهد خود وفا کنید، که از عهد بازخواست خواهد شد).
نماد چیست
این ترکیب به خودی خود دارای نماد فیزیکی مستقل نیست؛ اما به طور سنتی، اجزای آن یعنی «ترازو یا چکش دادگاه» نماد حکم و قانون، و «دست دادن یا حلقه» نماد عهد و پیمان هستند. در نتیجه، حکم عهد نمادی از عدالت در پایبندی به قول و قرار به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل حکم عهد
عبارت «حکم عهد» یک اصطلاح یا واژه مستقل و واحد در لغتنامههای اصیل فارسی نظیر دهخدا یا معین نیست، بلکه یک ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه) متشکل از دو واژه عربی «حکم» (قضاوت، دستور) و «عهد» (پیمان، التزام) است که وارد زبان فارسی شده است. این ترکیب به طور کلی به معنای دستور، فرمان یا قاعده مرتبط با یک پیمان و معاهده تعبیر میشود.
در علوم فقهی و حقوق اسلامی، حکم عهد به الزامات تکلیفی و وضعی ناشی از بستن یک عهد شرعی اشاره دارد؛ به این معنا که اگر فردی با خدا عهد و پیمانی ببندد، حکم اولی آن «وجوب وفا» است و در صورت شکستن عمدی و نقض آن، حکم بعدی «ثبوت کفاره» خواهد بود. همچنین در روابط بینالملل و معاهدات سیاسی نیز به مقررات و قوانین حاکم بر قراردادها اطلاق میگردد.
در متون دینی و قرآن کریم، گرچه این دو واژه در کنار هم به عنوان یک اصطلاح واحد ترکیب نشدهاند، اما لزوم پایبندی به احکام پیمانها و بازخواست از عهدها به شدت مورد سفارش قرار گرفته است. در حل جداول کلمات متقاطع نیز این عبارت به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی مجزا شناخته میشود.