یعنی چه
دژله در واقع همان رود دجله (Tigris) است؛ رودخانهای بزرگ و حیاتی در خاورمیانه که از کوههای ترکیه سرچشمه میگیرد، از کشور عراق و شهر بغداد میگذرد و در نهایت با پیوستن به رود فرات، اروندرود را تشکیل میدهد. این کلمه شکل کهن، گفتاری یا املایی متفاوتی از دجله در برخی متون فارسی است.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت دِژْلِه (Dežle) است که در آن حرف «د» مکسور و حروف «ژ» و «ل» ساکن هستند.
به انگلیسی
نام بینالمللی و انگلیسی این رودخانه که ریشه در واژه باستانی تیگرا دارد.
به عربی
معادل عربی این واژه که به صورت معرب در زبان عربی به کار میرود.
به ترکی
نام این رودخانه در زبان ترکی استانبولی که بخش سرچشمهٔ آن در خاک ترکیه قرار دارد.
به فارسی
در زبان فارسی امروز به آن «دجله» میگویند. همچنین در متون کهن فارسی و شاهنامه فردوسی، از این رود با نام «اروند» نیز یاد شده است.
نماد چیست
این واژه و رودخانه در ادبیات فارسی، به ویژه با الهام از شعر معروف سعدی («تو نیکی میکن و در دجله انداز»)، مظهر و نماد سخاوت، نیکوکاری بیتوقع، جاری بودن زندگی و همچنین شکوه و عظمت تمدنهای باستانی خاورمیانه است.
جمعبندی و توضیح کامل دژله
واژهٔ «دژله» یک صورتِ املایی و آواییِ کهن یا کمتر رایج از همان رود معروف «دجله» است. ریشهٔ اولیهٔ این نام به زبان پارسی باستان و کلمهٔ «تیگْرا» به معنای تند و تیز بازمیگردد که در کتیبهٔ بیستون نیز ثبت شده است. این واژه بعدها در زبان عربی به شکل «دجله» معرب شد و در برخی متون قدیمی فارسی به صورت دژله تجلی یافت.
این رود بزرگ که از ترکیه سرچشمه گرفته و با گذر از عراق به فرات میپیوندد، در طول تاریخ مهد تمدنهای بزرگی مانند بابل و آشور بوده است. در ادبیات و فرهنگ ایرانی، دژله (دجله) فراتر از یک نام جغرافیایی، نمادی از بخشندگی، جریان بیپایان زمان، برکت و زندگی به شمار میرود که در آثار شاعران بزرگی چون سعدی جلوهٔ ویژهای دارد.