یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح قیدی و کنایی در زبان فارسی است و زمانی به کار میرود که کاری یا رویدادی بدون برنامهریزی قبلی، به صورت ناگهانی یا بر حسب تقدیر و سرنوشت رخ دهد. این اصطلاح هم برای اتفاقات خوشایند و هم ناخوشایند استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «دَست بَر قَضا» است که در گفتار روان معمولاً به شکل متصل شنیده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسشهای جدولی با مفهوم «اتفاقاً» یا «بر حسب تصادف» که هشت حرف دارد، خود واژه «دست برقضا» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن، عبارات فوق دقیقترین معادلها برای رساندن مفهومِ رخ دادن غیرمنتظره یک کار هستند.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح «بالصدفة» برای جنبه تصادفی بودن و «قضاءً و قدراً» برای جنبه سرنوشت و تقدیرِ کار استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی اصیل و سره یا واژگان جایگزین روان آن شامل «اتفاقاً»، «بهطور تصادفی»، «ناگهان» و «از قضا» است.
در قرآن
خود عبارت ترکیبی و فارسی «دست بر قضا» در متن قرآن نیامده است؛ اما ریشه عربی کلمه یعنی «قضاء» به معنی حکم حتمی و تقدیر الهی بارها در آیات مختلف (مانند آیه ۱۱۷ سوره بقره) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل دست برقضا
اصطلاح «دست برقضا» یکی از ترکیبات کنایی و قیدی پرکاربرد در ادبیات و زبان عامیانه فارسی است. این عبارت از ترکیب واژه فارسی «دست بر...» (که نشانهای از تسلیم یا قرارگیری در یک موقعیت است) و واژه عربی «قضا» (به معنی تقدیر، سرنوشت و حکم الهی) ساخته شده است و مجازاً به معنای تسلیم شدن در برابر آنچه سرنوشت رقم زده، یا روبرو شدن با یک پدیده کاملاً غیرمنتظره است.
از این عبارت در متون روایی، داستانها و گفتگوهای روزمره برای ایجاد حس شگفتی، تقارن زمانی غیرعمدی یا تاکید بر ناگهانی بودن یک رویداد استفاده میشود. این واژه از نظر معنایی با کلماتی چون اتفاقاً و تصادفاً همپوشانی کامل دارد و هم برای پیشامدهای مثبت و هم برای رخدادهای منفی به کار میرود.