یعنی چه
قدریه نام یکی از نخستین فرقههای کلامی در تاریخ اسلام است که در اواخر قرن اول هجری شکل گرفت. پیروان این مکتب عقیده داشتند که انسان در انجام کارهای خود دارای اختیار و اراده کامل است و خداوند اعمال انسان، به ویژه گناهان را از پیش مقدر نکرده است. این جریان فکری در واقع پاسخی به تفکر جبرگرایی بود و بعدها به یکی از پایههای اصلی مذهب کلامی معتزله تبدیل شد.
تلفظ
این واژه به صورت فتح قاف، فتح دال، کسر راء مشدد و فتح یاء (قَ - دَ - ری - یَه) تلفظ میشود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و مطالعات خاورشناسی، برای اشاره به این مکتب کلامی از واژگان فوق استفاده میشود.
به عربی
واژه قدریه ریشه در زبان عربی دارد و در متون اسلامی به همین صورت با الف و لام تعریف به کار میرود.
به فارسی
معادل یا برگردان مفهومی این واژه در زبان فارسی «اختیارگرایان» یا «قائلان به اراده آزاد انسان» است که در برابر «جبریون» یا «سرنوشتباوران» قرار میگیرد.
در قرآن
اصطلاح «قدریه» به عنوان یک فرقه کلامی به صورت مستقیم در قرآن کریم وجود ندارد، چرا که این جریان سالها پس از رحلت پیامبر اسلام شکل گرفت. با این حال، ریشه عربی آن یعنی «قَدَر» به معنای اندازه و سنجش در آیاتی مانند آیه ۴۹ سوره قمر (إِنَّا کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) به کار رفته است.
نماد چیست
مکتب قدریه هیچگونه نماد تصویری، مادی یا رسمی در تاریخ ندارد، اما در ادبیات کلامی و فلسفی، نماد و مظهر تفکر «اختیار» و نفی مسئولیت الهی در قبال افعال اختیاری انسان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قدریه
واژه قدریه اشاره به یکی از جریانهای کلامی سرنوشتساز در تاریخ اندیشه اسلامی دارد. پیروان این دیدگاه با تکیه بر اصالت اختیار انسان، معتقد بودند که هر فرد آفریننده و مسئول تام اعمال خویش است. این تفکر در دورانی رشد کرد که حکام بنیامیه برای توجیه مشروعیت حکومت و رفتارهای خود به مذهب جبر متوسل میشدند؛ از این رو، قدریه در ابتدا علاوه بر ابعاد کلامی، یک حرکت سیاسی-انتقادی نیز محسوب میشد.
نامگذاری این گروه به «قدریه» به این دلیل بود که آنها منکر قضا و قدر الهی به معنای پیشنویسی اجباری اعمال انسان بودند یا به این جهت که قدرت فعل را به خود انسان نسبت میدادند. این مکتب فکری بعدها با تکامل نظری و فلسفی بیشتر، بستر ساز شکلگیری مذهب کلامی بزرگتری به نام معتزله یا «اصحاب العدل و التوحید» شد که عقلگرایی را سرلوحه کار خود قرار دادند.