یعنی چه
گازوئیل یا نفتگاز یکی از برشهای سنگینتر از بنزین در فرآیند تقطیر نفت خام است. این ماده به عنوان منبع اصلی تولید انرژی در موتورهای درونسوز دیزلی استفاده میشود که در خودروهای سنگین، قطارها، کشتیها و ژنراتورهای صنعتی کاربرد وسیعی دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این سوخت بیشتر از اصطلاح Diesel fuel یا به صورت خلاصه Diesel استفاده میشود. واژه Gas oil نیز در متون فنی و بریتانیایی کاربرد دارد.
به عربی
در زبان عربی متناسب با کشورهای مختلف از واژههای متفاوتی استفاده میشود. در بخشهای صنعتی واژه دیزل، در مصر و برخی کشورها السولار و در متون رسمیتر زیت الغاز به کار میرود.
به ترکی
در ترکی استانبولی رایجترین واژه برای گازوئیل جایگاههای سوخت Motorin است. واژه Mazot نیز در گفتگوهای عامیانه و Dizel برای مشخص کردن نوع موتور کاربرد فراوان دارد.
به فارسی
مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای این واژه فرنگی، کلمه «نفتگاز» است که به خوبی ماهیت نفتی و ریشه مشتق شده آن را در زبان مبدأ نشان میدهد.
نماد چیست
گازوئیل نماد ملموسی در سنن کهن ندارد، اما در نشانهشناسی مدرن و صنعتی، مظهر قدرت مکانیکی، صنایع سنگین، ترانزیت جادهای و چرخه توزیع کالا شناخته میشود.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه گازوئیل مستقیماً از واژه فرانسوی Gasoil وارد فارسی شده که خود برآمده از ترکیب دو کلمه انگلیسی Gas (به معنای گاز یا بنزین در برخی لهجهها) و Oil (به معنی نفت یا روغن) است. این اصطلاح در دنیای انگلیسیزبان برای توصیف سوختی با چگالی متوسط استفاده میشود که در فرآیند پالایش، بین نفت سفید و روغنهای روانکننده قرار میگیرد و نباید آن را با گازهای طبیعی اشتباه گرفت.
جمعبندی و توضیح کامل گازوئیل
گازوئیل یکی از کلیدیترین فرآوردههای حاصل از پالایش نفت خام است که نقشی حیاتی در زیرساختهای صنعتی و ترانزیتی جهان ایفا میکند. این سوخت مایع که چگالی و گرانروی بیشتری نسبت به بنزین دارد، به دلیل ساختار مولکولی خود در موتورهای اشتعال تراکمی یا همان موتورهای دیزلی به کار میرود. واژه گازوئیل در اصل ریشهای ایرانی ندارد و یک وامواژه فرانسوی است که از ترکیب کلمات انگلیسی گاز و اویل شکل گرفته است. در زبان فارسی، واژه مصوب و رسمی آن «نفتگاز» است که تا حد زیادی در اسناد دولتی و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی استفاده میشود.
از نظر کاربرد واقعی، این سوخت قلب تپنده حملونقل جادهای و ریلی سنگین است؛ به طوری که تمام کامیونها، اتوبوسها، قطارهای دیزلی و ماشینآلات راهسازی و کشاورزی نظیر تراکتورها و لودرها انرژی خود را از آن تأمین میکنند. علاوه بر بخش حرکت و ترانزیت، گازوئیل در صنایع بزرگ و نیروگاهها به عنوان سوخت دوم یا جایگزین و همچنین در سیستمهای گرمایشی مجتمعهای مسکونی بزرگ کاربرد گستردهای دارد. این تنوع در کاربرد باعث شده تا نوسانات قیمت یا زنجیره توزیع آن مستقیماً بر قیمت تمامشده کالاها و خدمات تأثیر بگذارد.
تفاوت عمده گازوئیل با بنزین در ساختار هیدروکربنی، نقطه جوش و نحوه احتراق آنها در موتور است. بنزین سبکتر است و برای فرآیند احتراق نیاز به جرقه شمع دارد، در حالی که گازوئیل سنگینتر بوده و در اثر تراکم شدید هوا و ایجاد حرارت بالا در سیلندر، خودبهخود مشتعل میشود. یکی از برداشتهای اشتباه عامیانه، خلط میان گازوئیل و مازوت (نفت کوره) است؛ مازوت برشی بسیار سنگینتر، سیاهتر و آلودهکنندهتر از گازوئیل است که تنها در کشتیهای غولپیکر یا برخی نیروگاههای خاص مصرف میشود و نباید آنها را یکسان دانست.
اشتباه رایج دیگر در ریشهشناسی این واژه، تصور ارتباط آن با گاز طبیعی یا گاز مایع (LPG) به دلیل وجود بخش اول کلمه یعنی «گاز» است. کلمه Gas در اصطلاح انگلیسی Gas oil اشاره به فرآیند تولید اولیه آن دارد که در آن نفت را تا حد تبدیل شدن به گاز حرارت میدادند و سپس تقطیر میکردند، بنابراین این ماده کاملاً مایع است و از نظر فیزیکی ارتباطی با حالت گازی ماده ندارد. در فرهنگ عامه و نمادشناسی مدرن نیز این ماده یادآور بوی تند و خاص جایگاههای سوخت سنگین، سختی کار رانندگان بیابان و چرخ دندههای توسعه صنعتی است.
در نهایت، توجه به نکات ایمنی و زیستمحیطی در خصوص گازوئیل اهمیت زیادی دارد. احتراق گازوئیل ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن بیشتری نسبت به بنزین تولید میکند، به همین دلیل در سالهای اخیر استانداردهای سختگیرانهای مانند یورو ۵ و یورو ۶ برای کاهش گوگرد موجود در آن وضع شده است. این سوخت از نظر اشتعالپذیری در دمای محیط نسبت به بنزین ایمنتر است و به راحتی با یک جرقه کوچک آتش نمیگیرد، اما در صورت نشت در خاک یا آب، به دلیل ماندگاری بالا میتواند آسیبهای جدی به محیط زیست وارد کند.