معنی
واژه ضنت در لغتنامههای معتبر به معنی خساست، بخل شدید و امساک آمده است. این کلمه نشاندهنده حالتی است که فرد از بخشیدن دارایی، محبت یا حتی کلام خود به دیگران خودداری کرده و آن را دریغ میدارد.
یعنی چه
این واژه ریشه در زبان عربی دارد و زمانی به کار میرود که شخصی در اعطای نعمت، مال یا محبت به دیگران بخل میورزد و در حقیقت دستِ بخشش خود را میبندد. به زبان ساده، ضنت همان خساست و مضایقه داشتن در امور مختلف است.
تلفظ
این واژه به صورت ضَنَّت (فتحه روی حرف ضاد و تشدید همراه با فتحه روی حرف نون) تلفظ میشود و در خوانش متون کلاسیک باید به تشدید آن توجه کرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه ضنت معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «بخل»، «خساست» یا «دریغ کردن» مطرح میشود و خود یک کلمه سه حرفی است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم ضنت در زبان انگلیسی از واژگانی استفاده میشود که به طور دقیق بیانگر بخل، امساک و تنگچشمی اخلاقی یا مالی هستند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، مفهوم بخل ورزیدن با واژه Cimrilik و عمل مضایقه و دریغ داشتن با واژه Esirgeme معادلسازی میشود.
نماد چیست
این کلمه نماد فیزیکی خاصی ندارد، اما در ادبیات اخلاقی و عرفانی به عنوان نماد و مظهر تنگچشمی، دلبستگی شدید به مادیات، و نقطه مقابل گشادهرویی، کرم و سخاوت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ضنت
واژه «ضنت» یک اصطلاح لغوی با ریشه عربی (از ریشه ض ن ن) است که در متون و ادبیات کلاسیک فارسی به معنای بخل، خساست و دریغ کردن به کار رفته است. این کلمه اگرچه در محاورات روزمره مدرن کاربرد زیادی ندارد، اما در اشعار کهن از جمله مثنوی معنوی مولوی به معنای نبودِ بخل و وجود گشایش (بیضنتی) دیده میشود.
از نظر مفهومشناسی، ضنت بار معنایی منفی دارد و نمایانگر امساک و خودداری از بخشش مال، علم یا کلام است. همخانواده معروف آن در قرآن کریم واژه «ضنین» است که در سوره تکویر برای توصیف پیامبر اسلام به کار رفته تا تأکید کند ایشان در رساندن وحی و اخبار غیبی هیچگونه بخل و مضایقهای ندارند.