یعنی چه
در اصطلاح دانش تجوید، اطباق به حالتی گفته میشود که هنگام تلفظ حرف، بخش اعظم زبان به سقف دهان (کام بالا) نزدیک یا مماس میشود. این عمل باعث محصور شدن صدا در فضای دهان و تولید آوایی بسیار درشت، غلیظ و پرحجم (مفخم) میگردد. حروف دارای این صفت را «حروف مطبقه» مینامند.
تلفظ
این عبارت به صورت «اِطْباقْ دَرْ تَجْویدْ» (etbāq dar tajvīd) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً خود واژهٔ «اطباق در تجوید» است که ۱۲ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون زبانشناسی و آموزشهای انگلیسی تجوید، از این اصطلاحات برای توصیف حجمدهی به صدا استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشه در زبان عربی دارد و از ماده «ط ب ق» به معنی پوشاندن و روی هم نهادن گرفته شده است.
به فارسی
معادل لغوی مستقیم آن در فارسی «روی هم قرار گرفتن» یا «پوشانیدن» است و در اصطلاح آواشناسی قرآنی میتوان آن را «پرونده کردن یا پرحجم کردن صدا» نامید.
در قرآن
خود واژهٔ «اطباق» به عنوان اصطلاح در متن قرآن نیامده است، اما کلمات همریشه آن مثل «طباقاً» (به معنی لایه لایه و روی هم) دیده میشود. کاربرد عملی این صفت در قرآن، بر روی چهار حرف (ص، ض, ط، ظ) در کلماتی مانند «الصِّرَاطَ» و «الضَّالِّينَ» است تا صدا به درستی و متمایز از حروف نازک (مثل س، ز، ت، ذ) ادا شود.
جمعبندی و توضیح کامل اطباق در تجوید
اطباق یکی از مهمترین صفات لازم و متضاد در علم تجوید است که به ویژگی مکانیکی زبان در دهان اشاره دارد. هنگامی که قاری قرآن چهار حرف «ص، ض، ط، ظ» را تلفظ میکند، باید بخش وسیعی از زبان خود را به سقف دهان بچسباند یا به آن کاملاً نزدیک کند. این کار فضای دهان را مانند یک کاسه وارونه کرده و صدا را در خود محصور میسازد که نتیجه آن تولید صدایی پرطنین و بسیار درشت است.
متضاد این صفت، «انفتاح» نام دارد که به معنی باز شدن و فاصله گرفتن زبان از سقف دهان هنگام تلفظ سایر حروف است. رعایت دقیق اطباق اهمیت بالایی در قرائت دارد؛ چرا که اگر به درستی اجرا نشود، حروف درشت به همتایان ریز و نازک خود (مثلاً صاد به سین، یا طاء به تاء) تبدیل شده و مایه تغییر معنای کلمات قرآن میگردد.
در بازیها و جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «اطباق در تجوید» به عنوان یک کلیدواژه دوازده حرفی شناخته میشود که مستقیماً به این ویژگی آواشناسی و اصطلاح قرائت اشاره دارد.