یعنی چه
گلدسته مسجد برج یا سازه بلند، کشیده و استوانهای (یا چندضلعی) در معماری اسلامی است که بر فراز یا کنار مساجد و بقاع متبرکه ساخته میشود. در بالای آن اتاقکی کلاهفرنگی وجود دارد که جایگاه مؤذن برای گفتن اذان است. واژه گلدسته ترکیبی فارسی از «گل» و «دسته» است؛ زیرا شکل بالای آن شبیه به یک دسته گل شکوفا شده است و محل برخاستن عطر خوش اذان به شمار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه ترکیب دو کلمهٔ «گُـلْدَسْـتِـه» (با ضمه گاف و سکون لام) و «مَسْـجِـد» (با فتح میم و سکون سین) است که با کسرهٔ اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای این مفهوم معمولاً از واژههای مناره، مأذنه یا خود گلدسته استفاده میشود. عبارت «گلدسته مسجد» دقیقاً دارای ۱۰ حرف است.
به انگلیسی
واژه Minaret در زبان انگلیسی مستقیماً از ریشه کلمه عربی «منار» یا «مناره» گرفته شده و به عنوان یک اصطلاح جهانی در معماری شناخته میشود.
به عربی
در زبان عربی به این سازه «مأذنه» (محل اذان گفتن) یا «مناره» (جایگاه نور و هدایت) گفته میشود.
در قرآن
خود کلمه فارسی «گلدسته» یا معادلهای مشهور عربی آن مانند «مناره» و «مأذنه» به هیچ وجه در متن قرآن کریم نیامدهاند؛ چرا که اساساً ساخت منارهها دههها پس از رحلت پیامبر اسلام (ص) در معماری مساجد رواج یافت، هرچند ریشه کلمه یعنی «نور» در قرآن وجود دارد.
نماد چیست
گلدسته در معماری اسلامی نمادهای متعددی دارد؛ از جمله نماد حرکت عمودی رو به آسمان و توحید، نماد هدایت و آدرسدهی برای یافتن خانه خدا، و نماد دعوت به نماز. در معماری ایرانی، جفت بودن گلدستهها در تفکر عامه به دستهای رو به آسمان برای دعا یا ثقلین تعبیر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل گلدسته مسجد
گلدسته مسجد یا همان مناره، یکی از اصلیترین و زیباترین عناصر در معماری اسلامی است که افزون بر کاربرد ساختاری و فیزیکی خود یعنی فراهم آوردن مکانی مرتفع برای پخش صدای اذان، حامل مفاهیم نمادین و معنوی عمیقی است. این سازه بلند با حرکت عمودی خود به سمت آسمان، جلوهای از توحید و عروج ملکوتی را در ذهن بیننده تداعی میکند و در عین حال به عنوان یک شاخص بصری بزرگ، راهنمای مسافران و خدایجویان به سمت مسجد است.
واژه فارسی گلدسته به زیبایی شکل ظاهری کلاهفرنگی بالای مناره را به دسته گلی شکوفا تشبیه کرده است که عطر مناجات از آن سرازیر میشود. اگرچه این واژه و معادلهای عربی آن نظیر مأذنه در متن قرآن کریم ذکر نشدهاند، اما پیوندی ناگسستنی با فرهنگ، شعائر و تاریخ تمدن اسلامی دارند.