یعنی چه
عبارت «الملک عقیم» یعنی پادشاهی و حکومت، نازا و سترون است. این ضربالمثل کنایه از آن است که در دنیای سیاست و دستیابی به قدرت، روابط خانوادگی، فرزندی و برادری هیچ جایگاهی ندارد و کششِ قدرت آنقدر زیاد است که نزدیکان نیز برای حفظ آن قربانی میشوند. از آنجا که حکومت رحم و پیوند نَسَبی را قطع میکند، آن را به موجودی نازا تشبیه کردهاند.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «اَلْمُلْکُ عَقِیمْ» است که در زبان فارسی معمولاً بدون تلفظ حرکات پایانی و به صورت روان بیان میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً ۹ حرف دارد و به عنوان مَثَلی در وصف بیرحمی قدرت یا سیاست شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادلهای مفهومی گوناگونی برای رساندن این معنا وجود دارد که همگی بر ماهیت خشن و بیرحمانهٔ سیاست و قدرت تأکید میکنند.
به فارسی
معادلهای نزدیک و عامیانه این ضربالمثل در زبان فارسی عباراتی چون «سیاست پدر و مادر ندارد»، «تخت شاهی جای دو نفر نیست» و «سلطنت بیرحم است» هستند که همان مفهوم ترجیح قدرت بر تعهدات اخلاقی و خانوادگی را میرسانند.
در قرآن
خود عبارت «الملک عقیم» به عنوان یک ترکیب در قرآن کریم وجود ندارد و یک ضربالمثل عربی تاریخی است. با این حال، واژههای سازنده آن به صورت جداگانه در قرآن به کار رفتهاند؛ برای نمونه کلمه «عقیم» به معنای نازا یا وصفی برای باد ویرانگر و روز قیامت (عذاب یوم عقیم) در آیاتی مانند آیه ۵۵ سوره حج آمده است.
نماد چیست
این عبارت نماد عینی و تاریخی خشونت پنهان در ساختار قدرت، تقدم منافع حکومت بر روابط خانوادگی و هشدار دربارهٔ فساد و بیرحمی سیاست است.
جمعبندی و توضیح کامل الملک عقیم
عبارت «الملک عقیم» یکی از معروفترین و پرکاربردترین ضربالمثلهای سیاسی در تاریخ و ادبیات عرب و فارس است. واژه عقیم در لغت به معنای نازا و نابارور است و ترکیب آن با ملک (پادشاهی) استعارهای است از اینکه ساختار حکومت و قدرت، هیچ فرزندی یا خویشاوندی را بر نمیتابد و تمام پیوندهای خونی و عاطفی در پای آن ذبح میشوند.
در بستر تاریخ، این مَثَل یادآور داستانهای تکاندهندهای است؛ از جمله پاسخ هارونالرشید به فرزندش مأمون که گفت اگر برای این حکومت با من ستیزه کنی سرت را از تن جدا میکنم، چرا که الملک عقیم. این عبارت به خوبی نشان میدهد که در سازوکار قدرتهای مطلقه، حفظ تاج و تخت بر هرگونه رابطهٔ پدر و فرزندی یا برادری ارجحیت دارد.
امروزه نیز این اصطلاح در تحلیلهای سیاسی و ادبی به عنوان نمادی از واقعگرایی عریان، بیرحمی دنیای سیاست و اصالت حفظ قدرت به هر قیمت ممکن به کار میرود و معادلِ ادیبانه همان ضربالمثل عامیانه «سیاست پدر و مادر ندارد» محسوب میشود.