یعنی چه
چمته در واقع همان واژهٔ «چنته» است که در برخی گویشهای محلی و عامیانه (مانند مازندرانی و بختیاری) به این صورت تلفظ میشود. این واژه به کیسه یا توبرهای کوچک از جنس گلیم، قالی یا چرم اشاره دارد که در گذشته چوپانان، درویشان و شکارچیان برای حمل وسایل و توشه خود از آن استفاده میکردند. در اصطلاح روزمره، کنایه از دانش، مایه و توانایی یک فرد است؛ مثلاً وقتی میگویند «چیزی در چمته ندارد» یعنی دانش یا دارایی ندارد.
تلفظ
این واژه به صورت چَمْـتِـه (فَتْحه روی چ، سکون روی م و ت) تلفظ میشود و در گفتار عامیانه جانشین چَنْتِه شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «کیسه، توبره یا انبان درویشان» واژهٔ ۴ حرفی «چمته» یا شکل اصلی آن «چنته» قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای برگردان این واژه به زبان انگلیسی، با توجه به کاربرد مادی آن از واژههایی که به انواع کیسه و کیفهای کوچک سنتی اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
جالب اینجاست که واژهٔ «شنطة» در زبان عربی معرّب و وامگرفته از واژهٔ فارسی «چنته» (یا همان چمته) است و امروزه به معنای کیف به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی سره و رسمی، برای این واژه میتوان از کلماتی چون توبره، انبان، کیسه، همیان و خورجین کوچک استفاده کرد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات عرفانی ایران، چمته (چنته) نماد فقرِ درویشی، قناعت، توشهٔ راه و اسرارِ درون است. این کیسه کنایه از ظرفیت ذهنی، میزان داشتههای علمی یا تواناییهای مادی و معنوی یک انسان دارد.
جمعبندی و توضیح کامل چمته
واژهٔ «چمته» در اصل صورت دگرگونشده، محلی و تلفظ عامیانهٔ واژهٔ معروف و اصیل «چنته» است که در فرهنگ لغات معتبر فارسی بررسی میشود. ریشهٔ تاریخی این واژه به «چندگ» در زبان فارسی میانه (پهلوی) بازمیگردد و به معنای کیسه، انبان یا توبرهای کوچک از جنس گلیم یا چرم است که در گذشته کاربرد فراوانی میان چوپانان و مسافران داشته است.
این واژه امروزه علاوه بر کاربرد مادی خود در برخی گویشها مانند مازندرانی و بختیاری، کاربردی کنایی و استعاری نیز در زبان فارسی دارد. اصطلاح معروف «چیزی در چنته/چمته نداشتن» به خوبی نشاندهندهٔ این است که این واژه مظهر و نماد ظرفیت علمی، دانش، مایه و داراییهای یک فرد به شمار میرود.
در حوزهٔ ریشهشناسی جایگزین، برخی منابع احتمال پیوند آن با ریشهٔ «چم» و «چمیدن» به معنای خمیدگی و انحنا را مطرح کردهاند، اما با توجه به شواهد مستند لغوی و معادلهای آن در زبانهای همسایه (مانند چانتا در ترکی و شنطه در عربی)، اصالت آن به عنوان دگرگونی آوایی «چنته» قطعی و قابل اتکاست.