پلشت دهخدا یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل پلشت دهخدا

واژه «پلشت» یکی از لغات اصیل، کهن و ریشه‌دار زبان فارسی است که از دوران باستان و پارسی میانه به یادگار مانده است. این کلمه در فرهنگ‌های شاخصی مانند لغت‌نامه دهخدا، برهان قاطع و فرهنگ عمید به معنای آلوده، ناپاک، چرکین و نجس معنا شده و دامنه کاربرد آن از آلودگی‌های مادی و بهداشتی تا رذایل اخلاقی و ناپاکی‌های باطنی گسترده است.

بررسی ادبی این واژه نشان می‌دهد که شاعران کلاسیک نظیر کسایی مروزی از آن برای فضاسازی و تقابل‌های معنایی میان تمیزی و کثیفی یا پاک‌دلی و پلیدرفتاری بهره برده‌اند. جالب توجه است که در جریان واژه‌گزینی‌های فرهنگستان اول، ترکیب‌هایی نظیر «پلشت‌بر» برای مفهوم ضدعفونی‌کننده پیشنهاد شده بود که البته با اقبال روبرو نشد. این واژه فاقد ریشه یا لفظ صریح در قرآن کریم است اما معادل‌های مفهومی آن مانند رجس و خبیث در متن قرآن یافت می‌شوند.