یعنی چه
در اصطلاح به کسی گفته میشود که بدون تکیه بر منطق، عقل و شواهد تجربی، و صرفاً از روی احساسات یا وابستگیهای شدیدی مانند قومیت، مذهب، نژاد یا حزب، از شخص یا عقیدهای به صورت کورکورانه حمایت کند و چشمان خود را بر روی حقیقت ببندد.
تلفظ
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده و تلفظ صحیح آن با ضمهٔ میم، فتح تاء و عین، و کسره و تشدید صاد به صورت مُتَعَصِّب است.
در جدول
در کلمات متقاطع معمولاً با نشانههایی چون سختگیر در عقیده، خشکاندیش یا فناتیک به این واژه اشاره میشود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، واژه Fanatic برای شور و هیجان افراطی و Bigot برای فردی که طاقت شنیدن نظرات مخالف را ندارد استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و سرهای که میتوان به جای این واژه بافتارائه کرد شامل خشکاندیش، سختسر، دُزماندیش و کجبحث هستند که به بسته بودن ذهن فرد اشاره دارند.
نماد چیست
در مفاهیم فرهنگی و نمادین، فردی که چشمبند بر چشم دارد یا گوشهای خود را گرفته نماد تعصب است؛ چرا که شخص متعصب آگاهانه یا ناآگاهانه جلو ورود اطلاعات جدید و حقایق بیرونی را به ذهن خود میگیرد تا باور صُلب او ترک برندارد.
جمعبندی و توضیح کامل متعصب
واژه متعصب ریشه در زبان عربی (ماده عصب) دارد که در اصل به معنای پیوند و رشتههای متصلکننده مفاصل است و در کاربرد اجتماعی به طرفداری شدید از قوم و قبیله (عصبیت) دلالت میکرد. در زبان فارسی، این کلمه بار معنایی منفی به خود گرفته و به فردی اطلاق میشود که در برابر استدلالهای منطقی مقاومت کرده و بر باورهای خود پافشاری کورکورانه میکند.
در متون دینی و قرآنی گرچه خود لفظ مستقیم متعصب نیامده، اما مفاهیمی چون «حمیت جاهلیت» یا پیروی کورکورانه از سنت پیشینیان صراحتاً مذموم شمرده شدهاند. شناخت این مفهوم به ما کمک میکند تا مرز میان پایبندی اصولی به ارزشها و فرو غلتیدن در دام سختگیریهای غیرمنطقی را به خوبی تمیز دهیم.