یعنی چه
جابرانه به کار، رفتار یا حکمی گفته میشود که با اعمال قدرت، زورگویی و بدون رعایت عدالت و انصاف بر دیگران تحمیل شود. این واژه ویژگی اقدامات ستمکارانه را توصیف میکند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت جابِرانه (jāberāne) است که از کلمه «جابر» و پسوند «انه» تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «ستمگرانه» یا «از روی زور»، کلمه ۷ حرفی «جابرانه» یا مترادفهای آن مانند «ظالمانه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به لحن متن، واژههای Oppressive برای فشارهای ساختاری و Tyrannical یا Despotic برای رفتارهای حاکمان مستبد استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و جایگزین فارسی این واژه شامل ستمکارانه، بیدادگرانه، دادستیزانه و از روی قهر و غلبه هستند. واژههای متضاد آن نیز عادلانه، دادگرانه و منصفانه میباشند.
در قرآن
خود کلمه ترکیبی «جابرانه» در قرآن نیامده است. با این حال، ریشه آن در قالب واژه «جَبّار» ۱۰ بار در قرآن ذکر شده که ۹ بار آن در نکوهش انسانهای سرکش و ستمگر (مانند فرعون) و ۱ بار به عنوان صفت الهی (به معنی جبرانکننده یا مقتدر) در سوره حشر آمده است.
نماد چیست
در ادبیات سیاسی و اجتماعی، جابرانه بودن نماد حکومتهای استبدادی، دیکتاتوری و ستمگری است. ابزارهایی مانند تازیانه، زنجیر یا مشت آهنین به عنوان مظاهر عینی این مفهوم شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل جابرانه
واژه «جابرانه» یک ترکیب عربی-فارسی است که از اسم فاعل «جابر» (به معنی زورگو و ستمگر از ریشه ج-ب-ر) و پسوند قیدساز و صفتساز «انه» در فارسی ساخته شده است. این کلمه در جملات هم میتواند در نقش صفت برای توصیف یک اقدام (مانند حکومت جابرانه) و هم در نقش قید برای بیان چگونگی یک رفتار (مانند جابرانه عمل کردن) به کار رود.
از نظر معنایی، این واژه بار منفی شدیدی دارد و در حوزههای اجتماعی، سیاسی و حقوقی برای توصیف قوانین، رفتارها یا ساختارهایی استفاده میشود که بر پایه ظلم، تبعیض، تحکم و سلب آزادیهای فردی بنا شدهاند و کاملاً در نقطه مقابل مفاهیمی چون عدالت، انصاف و دادگری قرار میگیرند.
اگرچه خود این واژه ساختاری فارسی دارد و در متن قرآن یافت نمیشود، اما ریشه معنایی آن یعنی جبر و جبار تاریخچهای غنی در ادبیات دینی و اخلاقی دارد که در مواجهه با انسانها، همواره نشاندهنده تکبر، سرکشی و پایمال کردن حقوق دیگران است.