یعنی چه
گوشه و کنایه زدن یعنی سخن را غیرمستقیم و با نیش زبان بیان کردن، بهطوری که ظاهر حرف چیز دیگری باشد اما مخاطب منظور اصلی و انتقادی آن را از لابهلای کلمات درک کند. این کار معمولاً برای عیبجویی پوشیده یا ابراز رنجش پنهان به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این اصطلاح فعلی به صورت [گو.شِ وُ کِ.نا.یِ زَ.دَن] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح با توجه به تعداد حروف میتواند خودِ «گوشه و کنایه زدن» (۱۳ حرف) یا واژههای هممعنی آن مانند طعنه، تعریض و زخم زبان باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از اصطلاحات فوق استفاده میشود که به جنبههای طعنهآمیز و غیرمستقیم سخن اشاره دارند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی و واژگان هممعنی این اصطلاح شامل طعنه زدن، زخم زبان زدن، تعریض کردن، نیش و کنایه، و شماتت کردن است. در مقابل، واژههایی مانند صراحت لهجه، رک حرف زدن و تمجید کردن متضاد آن هستند.
نماد چیست
این اصطلاح رفتاری نماد رسمی و تصویری در فرهنگ عامه ندارد، اما در ادبیات فارسی مجازاً به عنوان نماد انتقاد غیرمستقیم، طنز تلخ اجتماعی یا رنجش پنهان به کار میرود و گاهی به نیش عقرب یا زخم تیر و نیزه تشبیه میشود. همچنین در مفاهیم قرآنی با واژههای همز و لمز (عیبجویی پنهان با چشم و زبان) مطابقت مفهومی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل گوشه و کنایه زدن
اصطلاح فعلی «گوشه و کنایه زدن» یکی از ترکیبات کنایی و کاربردی در زبان فارسی است که از دو واژه «گوشه» (در معنای مجازی اشاره و تلویح) و «کنایه» (پوشیده سخن گفتن) تشکیل شده است. این عبارت تصویری از ضربه زدن غیرمستقیم و از پهلو را بازگو میکند که در آن گوینده بدون داشتن صراحت لهجه، نقد یا عیبجویی خود را در قالبی طعنهآمیز به مخاطب منتقل میکند.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این رفتار معمولاً نشانه رنجش پنهان، طنز تلخ یا نقد نرم اجتماعی است که گاهی در متون ادبی به نیش عقرب یا زخم زبان تشبیه میشود. در متون دینی و قرآنی نیز هرچند این عبارت به صورت لفظی نیامده، اما مفاهیمی مانند «همز و لمز» و «طعن» دقیقاً به همین نوع عیبجوییهای پنهانی و آزاردهنده اشاره دارند و نکوهش شدهاند.