معنی
ضماد به هرگونه ترکیب دارویی، گیاهی یا شیمیایی غلیظ و خمیریشکل گفته میشود که به صورت موضعی روی زخم، جراحت، کوفتگی یا عضو دردناک بدن مالیده میشود تا به تسکین درد یا بهبودی آن کمک کند.
یعنی چه
در اصطلاح پزشکی سنتی و عامه، این واژه به عمل پانسمان کردن یا قرار دادن مواد التیامبخش روی بدن اشاره دارد. تفاوت آن با مرهم در این بوده که ضمادها اغلب از کوبیده گیاهان دارویی همراه با مایعاتی چون آب یا سرکه تهیه میشدند، در حالی که مرهمها بیشتر بر پایه چربی و موم بودند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان عربی کلاسیک دارد و از فعل «ضَمَدَ» به معنای پیچیدن، محکم کردن و بستن جراحت با دستمال یا دارو مشتق شده است. واژههایی مانند تضمید و مضمد نیز با آن همخانواده هستند.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت [زِ ما] (ضِماد / ṣemād) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «مرهم»، «داروی زخم» یا «پانسمان سنتی»، واژه ۴ حرفی «ضماد» یک جواب دقیق و استاندارد است.
به انگلیسی
بسته به نوع و کاربرد دقیق این ترکیب دارویی در متون پزشکی، واژههای Poultice (به ویژه برای ضمادهای گیاهی غلیظ) و Salve یا Ointment کاربرد وسیعی دارند.
جمعبندی و توضیح کامل ضماد
واژه «ضماد» از اصطلاحات کهن و معتبر در قلمرو طب سنتی و زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد. این کلمه به هر نوع ترکیب دارویی غلیظ و خمیریشکل اشاره میکند که با اهداف درمانی و تسکیندهنده، مستقیماً روی موضع آسیبدیده یا جراحت قرار میگیرد و سپس بسته میشود.
در فرهنگ عامه و متون ادبی، ضماد علاوه بر کاربرد پزشکی و فیزیکی خود، به عنوان نمادی از التیام، آرامش و درمان دردها و رنجهای روحی و درونی نیز به کار میرود. این مفهوم استعاری نشاندهنده ماهیت آرامشبخش و بهبوددهندهای است که در ذات این واژه نهفته است.