یعنی چه
واپسین چهر اصطلاحی علمی و مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در حوزهٔ زیستشناسی (یاختهشناسی) است که به عنوان معادل دقیق کلمهٔ Telophase وضع شده است. این واژه به آخرین مرحلهٔ تقسیم هستهای (میتوز یا میوز) اشاره دارد که در آن کروموزومها در دو قطب سلول تجمع مییابند، غشای هسته دوباره پیرامون آنها تشکیل میشود و سلول آمادهٔ تقسیم سیتوپلاسم میگردد. از نظر ساختاری نیز یک واژهٔ ترکیبی نوگسسته، متشکل از «واپسین» (آخرین) و «چهر» (به معنای فاز یا چهره) است.
تلفظ
این کلمه ترکیبی از دو بخش است: «واپَسین» به فتح پ و کسر س، و «چِهر» به کسر چ و سکون ه و ر.
در جدول
در جدولهای متقاطع و طراحان سوالات علمی، این کلمه به عنوان معادل ۹ حرفی برای اصطلاح زیستشناسی «تلوفاز» یا آخرین مرحله تقسیم سلولی به کار میرود.
به انگلیسی
در متون علمی و تخصصی، این کلمه دقیقاً برابر با اصطلاح Telophase در زبان انگلیسی است که ریشه در یونانی دارد.
به فارسی
اگرچه این کلمه خود یک واژهٔ اصیل و مصوب فارسی است، اما از نظر برابرهای موازی در زبان فارسی میتوان آن را به «تلوفاز» (وامواژه علمی)، «پایانچهر» یا اصطلاح توصیفی «آخرین مرحلهٔ تقسیم یاخته» برگرداند.
نماد چیست
در حوزهٔ زیستشناسی، نماد ساختاری واپسین چهر، یک یاختهٔ دمبلشکل است که دو هستهٔ مجزا در دو قطب آن دیده میشود. از نظر استعاری و تحلیل ادبی نیز این ترکیب میتواند نمادی از پایان یک دوره، آشکار شدن حقیقت نهایی یک پدیده یا اصطلاحاً «ماسک آخر» در فرآیندهای دگرگونی باشد.
جمعبندی و توضیح کامل واپسین چهر
واژهٔ «واپسین چهر» یک اصطلاح کاملاً تخصصی، علمی و مدرن است که توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای جایگزینی اصطلاح بیگانهٔ «تلوفاز» (Telophase) در علم زیستشناسی و یاختهشناسی تصویب شده است. این واژه از ترکیب صفت «واپسین» به معنای آخرین و فرجامین، و اسم «چهر» به معنای فاز یا صورت شکل گرفته است و به آخرین مرحلهٔ تقسیم هسته سلول اشاره دارد که در آن غشای هستههای جدید شکل میگیرند.
از دیدگاه ساختاری، این اصطلاح در کنار واژههای همخانوادهای همچون نخستچهر (پروفاز)، میانچهر (متافاز) و پسینچهر (آنافاز) زنجیرهٔ فرآیند تقسیم یاختهای را تکمیل میکند. این کلمه به دلیل نوظهور بودن، در ادبیات کلاسیک یا متون قدیمی کاربردی ندارد و صرفاً در کتابهای درسی، مقالات زیستشناسی و مسابقات جدول به عنوان یک واژهٔ ۹ حرفی کاربرد دارد.