یعنی چه
خردگرا به فرد یا جریانی فکری اطلاق میشود که در شناخت جهان، قضاوتها و تصمیمگیریها به قوهٔ عقل و استدلالهای منطقی تکیه میکند. در بافتار فلسفی، خردگرا (Rationalist) به پیروان مکتب اصالت عقل گفته میشود که باور دارند حقایق جهان از طریق تفکر عقلانی و مستقل از تجربهٔ حسی یا تعبد کورکورانه قابل درک است.
تلفظ
واژهٔ خردگرا از نظر آوایی به صورت [خِ رَ دْ گِ را] تلفظ میشود. این کلمه یک واژهٔ مرکب ساختاری در زبان فارسی است.
در جدول
در پاسخ به پرسشهای طراحان جدول، کلمهٔ «خردگرا» دقیقاً ۶ حرف دارد. بسته به تعداد حروف خانههای جدول، میتوانید از جایگزینهای هممعنی آن نظیر عقلگرا یا خردورز نیز استفاده کنید.
به انگلیسی
معادل اصلی و دقیق واژهٔ خردگرا در زبان انگلیسی Rationalist است که به پیروان مکتب اصالت عقل (Rationalism) اشاره دارد.
در قرآن
خود واژهٔ «خردگرا» یا «عقلگرا» به صورت یک اسم اصطلاحی در متن قرآن مجید به کار نرفته است؛ با این حال، مفهوم عقلورزی بسیار پرکاربرد است. قرآن کریم بارها با قالبهای فعلی مانند «أَفَلَا تَعْقِلُونَ» (آیا خرد نمیورزید؟) یا توصیفاتی مانند «أُولُو الْأَلْبَابِ» (صاحبان خرد ناب) انسانها را به پردازش عقلی و دوری از تقلید کورکورانه دعوت میکند.
نماد چیست
برای شخص خردگرا نماد فیزیکی یا گرافیکی رسمی و انحصاری تعیین نشده است. با این حال، در فرهنگ عامه و متون فلسفی، «نور»، «چراغ» یا اصطلاح «لوگوس (Logos)» به عنوان نمادهای روشنگری و عقلانیت، و پرندهٔ «جغد» به عنوان نماد سنتی دانایی و خرد شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل خردگرا
واژهٔ «خردگرا» یک ترکیب اصیل و فصیح در زبان فارسی است که از دو بخش «خِرَد» (نیروی تفکر و تشخیص) و «گرا» (بن مضارع از گراییدن) تشکیل شده است. این واژه دلالت بر فرد یا مکتبی دارد که در سنجش حقایق، قضاوتهای اخلاقی و تبیین جهان هستی، استدلالهای منطقی و براهین عقلی را به عنوان اصیلترین و معتبرترین ابزار پذیراست و آن را بر احساسات زودگذر یا سنتهای آزموده نشده مقدم میدارد.
در حوزه معرفتشناسی، خردگرایی معمولاً در تقابل با تجربهگرایی قرار میگیرد؛ جایی که خردگرایان منشأ شناخت را استدلالهای درونی عقل میدانند. تفکر خردگرایانه نقشی کلیدی در رهایی جامعه از خرافات و باورهای ناآزموده ایفا میکند و بستر مناسبی برای توسعهٔ علوم تخصصی و منطق کاربردی فراهم میسازد.