معنی
این عبارت در ادبیات کهن فارسی به معنای فکر، تدبیر و چارهاندیشی مشترک میان ده نفر است. در واقع این ترکیب به توانایی حاصل از همفکری و به اشتراک گذاشتن عقول مختلف اشاره دارد که نتیجه آن بسیار پختهتر و کارآمدتر از اندیشه یک فرد واحد است.
یعنی چه
عبارت «تدبیر ده تنه» کنایه و تمثیلی از قدرت خرد جمعی است. این اصطلاح برگرفته از متون کلاسیک مانند قابوسنامه است که در آن تاکید میشود همانطور که زور و نیروی بدنی ده مرد از یک نفر بیشتر است، همفکری و چارهجویی ده نفر نیز راهحلهایی بسیار قویتر و استوارتر پدید میآورد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «تَدبیرِ دَه تَنِه» است که در آن واژه تدبیر با کسرِ اضافه به واژه بعدی متصل میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و مسابقات فکری، پاسخ دقیق برای این نشانه یا عبارت تمثیلی، خودِ واژه «تدبیر ده تنه» با ۱۰ حرف است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این عبارت در زبان انگلیسی از اصطلاحاتی که به خرد جمعی یا همفکری گروهی اشاره دارند استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و معادلهای خالص فارسی این عبارت شامل واژگانی چون همفکری، عقل جمعی، خرد همگانی، رایزنی و انجمندوستی تلقی میشود.
در قرآن
اگرچه خود این عبارت عینا در قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم و روح تفکرِ نهفته در آن، کاملاً با آیات مرتبط با شورا و تکریم مشورت همخوانی دارد؛ از جمله آیه ۳۸ سوره شوری که میفرماید: «وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ» و آیه ۱۵۹ سوره آلعمران که میفرماید: «وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ».
جمعبندی و توضیح کامل تدبیر ده تنه
عبارت «تدبیر ده تنه» یک کلمه مستقل مفرط نیست، بلکه بخشی از یک جمله تمثیلی و حکمتآمیز معروف در ادبیات کهن فارسی است که ریشه در کتابهای ارزشمندی همچون قابوسنامه عنصرالمعالی و سیاستنامه خواجه نظامالملک دارد. این متون با بیان عبارت «تدبیر ده تنه چون زور ده مرده باشد»، برتری عقل جمعی بر استبداد رای را به زیبایی تصویر کردهاند.
این اصطلاح ارزشمند امروزه نیز در متون آموزشی و کتابهای درسی (مانند فارسی ششم دبستان) برای آموزش جایگاهِ رفیع مشورت، کار تیمی و همافزایی فکرها به دانشآموزان به کار میرود و نشان میدهد که مشورت کردن تا چه حد میتواند ضامن موفقیت در کارهای بزرگ باشد.